Książę Andrzej, książę Yorku, KG, GCVO, CD, ADC(P) (Andrew Albert Christian Edward, urodzony 19 lutego 1960) jest członkiem brytyjskiej rodziny królewskiej, drugim synem królowej Elżbiety II i księcia Filipa, księcia Edynburga. Od 1986 roku nosi tytuł księcia Yorku i jest ósmym w kolejce do tronu Wielkiej Brytanii.

Wczesne życie i edukacja

Urodził się w Pałacu Buckingham. W młodości uczęszczał do szkół z internatem, m.in. Heatherdown School i Gordonstoun, a następnie kształcił się w Britannia Royal Naval College w Dartmouth. W czasie edukacji i wczesnej służby wojskowej kształtował się jego zainteresowanie służbą morską i lotnictwem.

Służba w Royal Navy

Andrzej służył w Royal Navy w latach 1979–2001. Podczas wojny o Falklandy w 1982 roku pełnił służbę jako pilot helikoptera na okręcie HMS Invincible. W trakcie kariery wojskowej wykonywał różne obowiązki na pokładach i w lotnictwie marynarki; po długim okresie służby formalnie zakończył aktywną karierę wojskową na początku XXI wieku.

Małżeństwo i rodzina

  • W 1986 roku poślubił Sarah Ferguson — małżeństwo zakończyło się rozwodem w 1996 roku.
  • Maję dwoje dzieci: księżniczkę Beatrycze (ur. 1988) i księżniczkę Eugenię (ur. 1990), które zachowują miejsce w linii sukcesji po nim.
  • Po rozwodzie księżna i książę zachowali dobre relacje rodzicielskie, choć życie prywatne obojga było szeroko opisywane przez media.

Działalność publiczna i patronaty

Przez wiele lat książę Andrzej pełnił oficjalne obowiązki reprezentacyjne i był patronem licznych organizacji charytatywnych oraz instytucji kulturalnych i sportowych. W latach 2001–2011 był także specjalnym przedstawicielem handlowym brytyjskiego rządu (special trade envoy). W związku z późniejszymi wydarzeniami wiele z tych patronatów oraz powiązań zostało zawieszonych lub zwróconych monarchowi.

Kontrowersje i wycofanie z obowiązków publicznych

W ostatnich latach życia publicznego Andrzej znalazł się w centrum kontrowersji związanych z jego powiązaniami z amerykańskim finansistą Jeffreyem Epsteinem. W 2019 roku wywiad telewizyjny wywołał szeroką krytykę i intensywną debatę publiczną. W styczniu 2022 roku Pałac Buckingham ogłosił, że książę nie będzie dłużej pełnił obowiązków publicznych; jego oficjalne patronaty i wojskowe funkcje zostały zwrócone monarchowi. W lutym 2022 roku zakończono spór cywilny w Stanach Zjednoczonych ugodą pozasądową; w oświadczeniu książę stwierdził, że nie przyznaje się do winy.

Miejsce w sukcesji

Po zmianach w rodzinie królewskiej i narodzinach kolejnych potomków książę Andrzej zajmuje miejsce ósme w kolejce do brytyjskiego tronu.

Tytuły i odznaczenia

  • Posiada tradycyjne tytuły królewskie, w tym tytuł księcia Yorku (dukedom przyznany w 1986).
  • Jest odznaczony licznymi orderami i medalami — w nagłówku podane są niektóre z nich: KG, GCVO oraz inne wyróżnienia wymienione przy jego imieniu.
  • Po 2022 roku część honorowych ról i afiliacji wojskowych została mu odebrana lub zwrócona do kompetencji monarchy; tytuł książęcy pozostał.

Aktualne życie

Po wycofaniu się z oficjalnych obowiązków publicznych książę Andrzej prowadzi życie prywatne, mieszkając poza centrum intensywnej działalności królewskiej, zachowując jednak swój tytuł. Jego dalsza aktywność ma charakter okazjonalny i prywatny, a każda ewentualna zmiana statusu publicznego byłaby komunikowana przez Pałac Buckingham.