Yoko Ono (小野 洋子, Ono Yōko, ur. 18 lutego 1933) jest japońską muzyczką i artystką. Jest wdową po Johnie Lennonie. Zanim wyszła za Lennona, była żoną Toshi Ichiyanagi w latach 1956-1963 i Anthony'ego Coxa w latach 1963-1969. Ma dwoje dzieci, Kyoko Chan Cox (z Coxem) i Seana Lennona (z Lennonem).

Wczesne życie i wykształcenie

Yoko Ono urodziła się w 1933 roku. W młodości interesowała się muzyką, literaturą i sztuką eksperymentalną. Już na początku kariery zwracała uwagę nietypowym podejściem do formy i medium — łączyła muzykę, performance, tekst i przedmiot w działania konceptualne.

Działalność artystyczna

Ono jest jednym z rozpoznawalnych nazwisk w sztuce konceptualnej i performansie od lat 60. XX wieku. Do jej najgłośniejszych prac należą interaktywne i instrukcyjne dzieła, w których wykonawcą staje się publiczność. Przykładowo performance Cut Piece (1964) polegał na zapraszaniu widzów do odcinania kawałków jej ubrania, co prowokowało refleksję nad ciałem, prywatnością i rolą obserwatora. Książka-instrukcja Grapefruit (1964) stała się klasycznym przykładem instrukcyjnej poezji i dzieła konceptualnego.

W muzyce Ono łączyła awangardę z działaniami performatywnymi — eksperymentowała z minimalizmem, krzykiem, śpiewem eksperymentalnym i dźwiękiem jako instalacją. Współtworzyła również projekty rockowo-popowe, często korzystając z formy piosenki jako medium przekazu artystycznego.

Współpraca z Johnem Lennonem i aktywizm

Po poznaniu Johna Lennona Yoko Ono rozpoczęła ścisłą współpracę artystyczną i muzyczną z nim. Para tworzyła razem nagrania eksperymentalne i piosenki pod szyldem Plastic Ono Band, wydając m.in. nagrania z serii „Unfinished Music”. Yoko i John publicznie angażowali się w protesty przeciwko wojnie i działali na rzecz pokoju; ich najbardziej znane akcje to tzw. Bed-Ins for Peace (1969) oraz kampanie i plakaty z hasłem „War Is Over! (If You Want It)”. Wspólne nagrania i akcje artystyczno-polityczne przyczyniły się do międzynarodowej rozpoznawalności obojga.

W 1980 roku John Lennon został zamordowany; Yoko Ono od tamtej pory m.in. dbała o archiwum i pamięć po nim, współpracując przy wydawnictwach i reedycjach jego twórczości oraz realizując projekty upamiętniające jego życie i działalność.

Późniejsza twórczość, wystawy i współczesne projekty

Po śmierci Lennona Yoko Ono kontynuowała karierę solową — wydawała płyty, realizowała performance i wystawy. Jej prace pokazywano na wystawach i festiwalach sztuki współczesnej, a ona sama współpracowała z kolejnymi pokoleniami artystów i muzyków. W swoich działaniach często wraca do tematów pokoju, pamięci, tożsamości i możliwości uczestnictwa widza w tworzeniu dzieła.

Recepcja, wpływ i kontrowersje

Yoko Ono od lat budzi skrajne opinie — była (i bywa) obiektem krytyki, oskarżeń o „rozbicie” The Beatles oraz niezrozumienia przez część publiczności. Jednocześnie środowiska artystyczne i liczni krytycy uznają ją za ważną postać awangardy i twórczynię, która poszerzyła granice formy artystycznej i muzycznej. Jej prace i działania miały istotny wpływ na rozwój sztuki performansu, konceptualnej poezji-instrukcji i na eksperymentalną scenę muzyczną.

Życie prywatne i dziedzictwo

Yoko Ono jest matką dwojga dzieci. Jej syn Sean Lennon podążył ścieżką muzyczną i wielokrotnie współpracował z matką przy projektach muzycznych i artystycznych. Związana z Johnem Lennonem część jej życia i twórczości wciąż przyciąga uwagę mediów, badaczy i publiczności, a jej dorobek — obejmujący performance, instalacje, teksty, książki i nagrania — pozostaje ważnym punktem odniesienia dla kolejnych pokoleń artystów.

Uwagi: Yoko Ono jest postacią wielowarstwową — zarówno w kontekście sztuki awangardowej, jak i kultury popularnej. Jej działania artystyczne łączą ideę uczestnictwa widza, polityczne przesłanie i eksperyment z formą, co sprawia, że jej twórczość bywa przedmiotem zarówno krytyki, jak i uznania.