Yoko Ono (ur. 1933) — japońska artystka i muzyczka, wdowa po Johnie Lennonie
Yoko Ono — japońska artystka i muzyczka, wdowa po Johnie Lennonie. Poznaj życie, twórczość i wpływ jednej z najbardziej kontrowersyjnych ikon awangardy.
Yoko Ono (小野 洋子, Ono Yōko, ur. 18 lutego 1933) jest japońską muzyczką i artystką. Jest wdową po Johnie Lennonie. Zanim wyszła za Lennona, była żoną Toshi Ichiyanagi w latach 1956-1963 i Anthony'ego Coxa w latach 1963-1969. Ma dwoje dzieci, Kyoko Chan Cox (z Coxem) i Seana Lennona (z Lennonem).
Wczesne życie i wykształcenie
Yoko Ono urodziła się w 1933 roku. W młodości interesowała się muzyką, literaturą i sztuką eksperymentalną. Już na początku kariery zwracała uwagę nietypowym podejściem do formy i medium — łączyła muzykę, performance, tekst i przedmiot w działania konceptualne.
Działalność artystyczna
Ono jest jednym z rozpoznawalnych nazwisk w sztuce konceptualnej i performansie od lat 60. XX wieku. Do jej najgłośniejszych prac należą interaktywne i instrukcyjne dzieła, w których wykonawcą staje się publiczność. Przykładowo performance Cut Piece (1964) polegał na zapraszaniu widzów do odcinania kawałków jej ubrania, co prowokowało refleksję nad ciałem, prywatnością i rolą obserwatora. Książka-instrukcja Grapefruit (1964) stała się klasycznym przykładem instrukcyjnej poezji i dzieła konceptualnego.
W muzyce Ono łączyła awangardę z działaniami performatywnymi — eksperymentowała z minimalizmem, krzykiem, śpiewem eksperymentalnym i dźwiękiem jako instalacją. Współtworzyła również projekty rockowo-popowe, często korzystając z formy piosenki jako medium przekazu artystycznego.
Współpraca z Johnem Lennonem i aktywizm
Po poznaniu Johna Lennona Yoko Ono rozpoczęła ścisłą współpracę artystyczną i muzyczną z nim. Para tworzyła razem nagrania eksperymentalne i piosenki pod szyldem Plastic Ono Band, wydając m.in. nagrania z serii „Unfinished Music”. Yoko i John publicznie angażowali się w protesty przeciwko wojnie i działali na rzecz pokoju; ich najbardziej znane akcje to tzw. Bed-Ins for Peace (1969) oraz kampanie i plakaty z hasłem „War Is Over! (If You Want It)”. Wspólne nagrania i akcje artystyczno-polityczne przyczyniły się do międzynarodowej rozpoznawalności obojga.
W 1980 roku John Lennon został zamordowany; Yoko Ono od tamtej pory m.in. dbała o archiwum i pamięć po nim, współpracując przy wydawnictwach i reedycjach jego twórczości oraz realizując projekty upamiętniające jego życie i działalność.
Późniejsza twórczość, wystawy i współczesne projekty
Po śmierci Lennona Yoko Ono kontynuowała karierę solową — wydawała płyty, realizowała performance i wystawy. Jej prace pokazywano na wystawach i festiwalach sztuki współczesnej, a ona sama współpracowała z kolejnymi pokoleniami artystów i muzyków. W swoich działaniach często wraca do tematów pokoju, pamięci, tożsamości i możliwości uczestnictwa widza w tworzeniu dzieła.
Recepcja, wpływ i kontrowersje
Yoko Ono od lat budzi skrajne opinie — była (i bywa) obiektem krytyki, oskarżeń o „rozbicie” The Beatles oraz niezrozumienia przez część publiczności. Jednocześnie środowiska artystyczne i liczni krytycy uznają ją za ważną postać awangardy i twórczynię, która poszerzyła granice formy artystycznej i muzycznej. Jej prace i działania miały istotny wpływ na rozwój sztuki performansu, konceptualnej poezji-instrukcji i na eksperymentalną scenę muzyczną.
Życie prywatne i dziedzictwo
Yoko Ono jest matką dwojga dzieci. Jej syn Sean Lennon podążył ścieżką muzyczną i wielokrotnie współpracował z matką przy projektach muzycznych i artystycznych. Związana z Johnem Lennonem część jej życia i twórczości wciąż przyciąga uwagę mediów, badaczy i publiczności, a jej dorobek — obejmujący performance, instalacje, teksty, książki i nagrania — pozostaje ważnym punktem odniesienia dla kolejnych pokoleń artystów.
Uwagi: Yoko Ono jest postacią wielowarstwową — zarówno w kontekście sztuki awangardowej, jak i kultury popularnej. Jej działania artystyczne łączą ideę uczestnictwa widza, polityczne przesłanie i eksperyment z formą, co sprawia, że jej twórczość bywa przedmiotem zarówno krytyki, jak i uznania.
Wczesne życie
Oboje jej rodzice pochodzili z zamożnych rodzin. Jej ojciec, który był potomkiem byłego cesarza Japonii, był koncertującym pianistą, ale porzucił muzykę, by zostać bankierem. Ono pobierała prywatne korepetycje, a następnie została wysłana do ekskluzywnych prywatnych szkół, gdzie studiowała muzykę klasyczną i sztukę, a także uczyła się języka angielskiego. Przed II wojną światową wraz z rodziną odwiedziła Stany Zjednoczone. Jej ojciec był w podróży służbowej do USA, gdy wybuchła wojna, i został zatrzymany wraz z wieloma innymi Japończykami w kraju. Przez wiele lat nie był w stanie porozumieć się z rodziną. Matka Ono zabrała ją, jej brata i siostrę z Tokio i zamieszkali na wsi.
Po zakończeniu wojny rodzina połączyła się i przeniosła do Nowego Jorku w związku z pracą jej ojca. Ono zapisała się do Sarah Lawrence College, ale na trzecim roku zrezygnowała. Zainteresowała się awangardową sztuką i muzyką, zaczęła pisać wiersze. Wiele z jej wierszy było instrukcjami do tworzenia dzieł sztuki. Niektóre z nich opublikowała później w książce zatytułowanej Grapefruit. Jej rodzice nie byli zadowoleni, że Ono wybrała własną drogę, zamiast podążać za życzeniami rodziny dotyczącymi jej życia. Kiedy wyszła za mąż za Toshi Ichiyanagi, młodego pianistę, rodzice się jej wyparli.
Małżeństwo nie wypaliło i Ono wynajęła własne mieszkanie na poddaszu. Zaprzyjaźniła się z lokalnymi artystami w Nowym Jorku, w tym z Andy Warholem i grupą Fluxus. Organizowała małe przyjęcia i "happeningi" dla swoich przyjaciół-artystów, a także zaczęła tworzyć własne dzieła sztuki. Przyniosło jej to z czasem pewien rozgłos, ale nie sławę. Ponownie wyszła za mąż za Tony'ego (Anthony'ego) Coxa i urodziła im się córka Kyoko.
Małżeństwo z Lennonem
W 1966 roku Ono wyjechała z Coxem i Kyoko do Londynu, aby promować swoją karierę artystyczną. John Lennon, członek zespołu The Beatles, był na jednym z jej pokazów sztuki. Spodobała mu się surrealistyczna (przypominająca fantazję) jakość jej prac. Ono i Lennon stali się przyjaciółmi, a później kochankami, gdy każde z nich straciło zainteresowanie swoimi małżonkami. Lennon chciał, żeby byli razem tak często, jak to możliwe. Złamał zasadę Beatlesów, aby nigdy nie przyprowadzać żony lub dziewczyny na sesje nagraniowe. Zabierał ją ze sobą, kiedy tylko mógł. Pobrali się w marcu 1969 roku, po tym jak oboje byli rozwiedzeni.
Wielu fanów Beatlesów obwiniało Ono za "rozbicie" zespołu przez jej wpływ na Lennona. Wielu ludziom wydawało się, że Lennon "oszalał" od spotkania z nią. Niektórzy sugerują, że Ono po prostu zachęciła Lennona do zrobienia rzeczy, które już wcześniej chciał zrobić, ale dał się namówić - w tym do odejścia z Beatlesów. Ono i Lennon założyli nową, niepełnoetatową grupę, którą nazwali Plastic Ono Band. Próbowali też mieć razem dziecko. Ono poroniła kilka razy, aż w 1975 roku, w 35 urodziny Lennona, urodził się ich syn Sean Lennon. W latach 70. Ono udało się także pogodzić z rodziną.
Ono była "muzą" Lennona, inspirując jego muzykę i twórczą stronę do końca życia. Oboje pracowali razem nad jego post-Beatlesowskimi płytami, a Ono chciała również zrobić karierę muzyczną. Bardziej interesowała ją muzyka "eksperymentalna" niż klasyczna czy popularna. Piosenki Ono i jej unikalny styl brzmiały dziwnie dla większości słuchaczy. To było obraźliwe dla wielu ludzi, którzy uważali, że Lennon powinien albo pozostać z Beatlesami, albo tworzyć więcej muzyki w ich stylu. Ono zmieniła swój styl, zaczęła pisać i nagrywać więcej popowych piosenek, ale jej muzyka nigdy nie stała się popularna. Po latach, niektórzy młodsi muzycy (tacy jak The B-52's) przyznali, że lubili muzykę Ono. Byli nią zainspirowani, podobnie jak Lennon.
Od lat 80.
Po śmierci Lennona w 1980 roku, Ono nagrała kilka solowych albumów. Pierwsza z nich nosiła tytuł Season of Glass. Jej późniejsze płyty były chwalone przez niektórych krytyków muzycznych. Podobały się nawet niektórym fanom Lennona, ale albumy nigdy nie sprzedawały się dobrze. Ono zrezygnowała z własnej kariery muzycznej i została "opiekunką" majątku Lennona (rzeczy, które zostawił po śmierci) i jego nie-Beatlesowskiej twórczości.
Kiedy Sean Lennon dorósł, również został muzykiem. Pomógł Ono skompilować (zebrać i uporządkować) jej stare nagrania i nagrać kilka nowych. Ożywiła również niektóre ze swoich wcześniejszych prac, a pieniądze uzyskane ze sprzedaży i wystaw przekazała na cele charytatywne. Ono ostatnio (2006) pojawiła się na otwarciu Love, spektaklu Cirque du Soleil z muzyką Beatlesów, aby pomóc w jego promocji.
Przeszukaj encyklopedię