Max Ferdinand Perutz FRS OM CBE (19 maja 1914 - 6 lutego 2002) był urodzonym w Austrii brytyjskim biologiem molekularnym.

W 1962 roku podzielił się z Johnem Kendrew nagrodą Nobla w dziedzinie chemii za badania nad strukturą hemoglobiny i białek sferycznych. Stosowaną metodą była głównie krystalografia rentgenowska.

Następnie w 1971 r. zdobył Medal Królewski Towarzystwa Królewskiego, a w 1979 r. Medal Copley. W Cambridge założył i prowadził (1962-79) Medical Research Council Laboratory of Molecular Biology, którego czternastu naukowców otrzymało Nagrody Nobla. Wkład Perutza w biologię molekularną w Cambridge jest udokumentowany w Historii Uniwersytetu w Cambridge: Tom 4 (1870-1990) opublikowany przez Cambridge University Press w 1992 roku.

Perutz urodził się w Wiedniu, w Austrii. Jego rodzina była Żydówką. Od 1936 roku pracował w Cambridge (Peterhouse College), a po przejęciu Austrii przez nazistów na stałe przeniósł się do Wielkiej Brytanii. Pracę wojenną wykonywał w Kanadzie, a po wojnie powrócił do Cambridge. Po zdobyciu Nagrody Nobla Max wykonał jedną z najważniejszych prac i do dziś cieszy się najwyższym uznaniem.

Rozszerzenie i uzupełnienia

Max Perutz był jednym z pionierów strukturalnej biologii molekularnej. Jego prace nad hemoglobiną przyczyniły się do zrozumienia mechanizmu kooperatywności — sposobu, w jaki pojedyncze podjednostki białka oddziałują ze sobą, zmieniając powinowactwo do tlenu. Propozycja mechanizmu konformacyjnej zmiany cząsteczki hemoglobiny (tzw. mechanizm allosteryczny) była istotnym krokiem w wyjaśnieniu funkcji białek w komórkach.

Badania Perutza charakteryzowały się łączeniem zaawansowanych technik eksperymentalnych, cierpliwego rozwiązywania problemów krystalograficznych oraz umiejętnością wyciągania daleko idących wniosków biologicznych z danych strukturalnych. Dzięki jego pracy krystalografia rentgenowska stała się kluczowym narzędziem w badaniu struktur dużych cząsteczek biologicznych.

W Cambridge, w Medical Research Council Laboratory of Molecular Biology (LMB), Perutz stworzył środowisko sprzyjające współpracy między naukowcami o różnych specjalnościach — fizykami, chemikami i biologami. Laboratorium to stało się jednym z najważniejszych ośrodków badań nad strukturą i funkcją białek i enzymów, a dziedzictwo jego założyciela widoczne jest w licznych odkryciach i laureatach nagród międzynarodowych.

Perutz publikował zarówno prace naukowe, jak i książki popularyzujące naukę oraz wspomnienia. Był ceniony nie tylko za osiągnięcia naukowe, lecz także za wkład w rozwój instytucji badawczych i zaangażowanie w dialog między nauką a społeczeństwem. Zmarł 6 lutego 2002 roku, pozostawiając trwały ślad w historii biologii molekularnej.

Wybrane osiągnięcia i znaczenie:

  • Rozwiązanie struktury hemoglobiny i wyjaśnienie jej mechanizmu działania.
  • Promocja i rozwój krystalografii rentgenowskiej jako metody badania białek.
  • Założenie i kierowanie MRC Laboratory of Molecular Biology — centrum, z którego wywodzi się wielu laureatów Nagrody Nobla.
  • Wpływ na dalszy rozwój biochemii strukturalnej oraz na kształcenie kolejnych pokoleń naukowców.

Uwagi językowe: w powyższym tekście zachowano wszystkie oryginalne odnośniki (), tak jak pojawiały się w materiale źródłowym; w niektórych miejscach ich treść odpowiada formie użytej w oryginale.