Julieta Castellanos (ur. 8 stycznia 1954) jest honduraską socjologiem i działaczką na rzecz praw człowieka. W 2009 roku została wybrana na rektorkę Narodowego Uniwersytetu Autonomicznego Hondurasu (UNAH), gdzie łączyła pracę naukową z zarządzaniem uczelnią oraz publiczną działalnością na rzecz poprawy bezpieczeństwa i wymiaru sprawiedliwości w kraju.

Castellanos prowadzi badania i działania przeciwko przemocy w Hondurasie, koncentrując się m.in. na problemach związanych z kartelami narkotykowymi oraz korupcją w policji. Jako wykładowczyni i badaczka nagłaśniała związki między przestępczością zorganizowaną, słabą skutecznością wymiaru sprawiedliwości a skrajną przemocą w społeczeństwie. Wielokrotnie apelowała o reformy instytucji państwowych i o bardziej przejrzyste mechanizmy kontroli, aby zmniejszyć bezkarność i odbudować zaufanie obywateli do organów ścigania.

W 2004 roku Castellanos założyła na UNAH Obserwatorium Przemocy (Observatorio de la Violencia). Obserwatorium systematycznie analizuje statystyki przestępczości w Hondurasie i publikuje raporty dotyczące m.in. wskaźników zabójstw, profilu ofiar, mechanizmów działania grup przestępczych oraz wpływu przestępczości na życie publiczne. Jego dane i analizy stanowią ważne źródło informacji dla badaczy, mediów oraz decydentów politycznych, a także służą jako podstawa do proponowania konkretnych zmian polityki bezpieczeństwa.

Castellanos była również członkinią Komisji Prawdy i Pojednania powołanej po zamachu stanu z 2009 roku. Zadaniem komisji było ustalenie faktów dotyczących wydarzeń, które doprowadziły do odsunięcia od władzy prezydenta Manuela Zelayę, ocena naruszeń praw człowieka oraz sformułowanie rekomendacji mających na celu przywrócenie demokratycznych procedur i pojednanie społecznego.

Do najważniejszych obszarów jej działalności należą:

  • badania nad przyczynami i konsekwencjami przemocy oraz przestępczości zorganizowanej,
  • promowanie rzetelnych systemów zbierania danych o przestępczości i wykorzystywanie ich w polityce publicznej,
  • apelowanie o reformy wymiaru sprawiedliwości i służb porządkowych oraz walkę z korupcją,
  • udział w krajowych i międzynarodowych inicjatywach na rzecz praw człowieka i demokratyzacji.

Jej działalność naukowa i obywatelska przyniosła jej rozpoznawalność w kraju i za granicą oraz przyczyniła się do wzrostu świadomości społecznej dotyczącej skali i charakteru przemocy w Hondurasie. Castellanos pozostaje jedną z najbardziej wpływowych postaci w dyskusji o bezpieczeństwie, praworządności i roli uczelni wyższych w życiu publicznym kraju.