Jean Chrétien — 20. premier Kanady (1993–2003), lider Partii Liberalnej

Jean Chrétien — 20. premier Kanady (1993–2003) i lider Partii Liberalnej; ponad dekadę stabilnego rządu, szerokie doświadczenie ministerialne i trwały wpływ na politykę Kanady.

Joseph Jacques Jean Chrétien PC OM CC QC (ur. 11 stycznia 1934 r.) jest kanadyjskim politykiem. W latach 1993-2003 był 20. premierem Kanady, a w latach 1990-2003 liderem Partii Liberalnej Kanady. W trakcie swojej kariery zawodowej przez ponad 35 lat był posłem do Parlamentu (MP) w Izbie Gmin Kanady. Znany jest z pragmatycznego, „bez ogródek” stylu politycznego oraz przydomków takich jak „The Little Guy from Shawinigan” (Mały człowiek ze Shawinigan).

Wczesne życie i wejście do polityki

Chrétien urodził się w Shawinigan, w Quebecu. Studiował prawo na Université Laval, otrzymał dyplom i został członkiem palestry. Zainteresowanie sprawami publicznymi zaprowadziło go do polityki i w 1963 roku został po raz pierwszy wybrany do Izby Gmin. Przez kolejne dekady zyskał reputację skutecznego parlamentarzysty i wpływowego polityka w szeregach Partii Liberalnej.

Pozycja w rządzie federalnym

Podczas gdy Pierre Trudeau był premierem, Chrétien był długoletnim członkiem jego gabinetu. W różnych okresach pełnił m.in. funkcje ministra sprawiedliwości, ministra finansów oraz ministra spraw indyjskich i rozwoju północnego. Był również wicepremierem, gdy premierem był John Turner. Jego doświadczenie w resortach centralnych dało mu szeroką wiedzę o funkcjonowaniu rządu i budżetu federalnego.

Droga do przywództwa i rządy jako premier

Chrétien został wybrany na lidera Partii Liberalnej w 1990 roku po intensywnej walce o przywództwo. W wyborach w 1993 roku Liberałowie zdobyli 177 miejsc w Izbie Gmin, co oznacza, że byli największą partią i mogli utworzyć rząd. Został dwukrotnie ponownie wybrany w 1997 i 2000 roku i kierował rządem większościowym przez cały czas, gdy był premierem.

Jako premier Chrétien skoncentrował się przede wszystkim na naprawie sytuacji fiskalnej kraju po kryzysach w latach 80. i na początku 90. XX wieku. Jego rząd, przy współpracy z ówczesnym ministrem finansów Paulem Martinem, przeprowadził szeroką restrukturyzację wydatków publicznych (Program Review) i doprowadził do zrównoważenia budżetu federalnego pod koniec lat 90. Jednocześnie rząd wprowadził zmiany w systemach transferów federalnych, dopłatach i świadczeniach, w tym nowe formy wsparcia dla rodzin z dziećmi.

Jedność Kanady i polityka konstytucyjna

Prowadzenie spraw związanych z jednością kraju było jednym z najważniejszych wyzwań dla Chrétiena. W 1995 roku, podczas referendum w Quebecu, federalny obóz opowiedział się za pozostaniem prowincji w Kanadzie; wynik był bardzo wyrównany, co podkreśliło ogromne napięcia narodowe. W odpowiedzi na kwestie dotyczące ewentualnego secesjonizmu rząd Chrétiena przyjął później ustawę znaną jako Clarity Act (2000), która określiła zasady i procedury dotyczące przyszłych referendów o niepodległość oraz dialogu między Ottawa a prowincjami.

Polityka zagraniczna i środowisko

W dziedzinie polityki zagranicznej rząd Chrétiena uczestniczył w operacjach sojuszniczych, m.in. w działaniach NATO w czasie kryzysu na Bałkanach pod koniec lat 90. Jego rząd podpisał też międzynarodowe porozumienia środowiskowe — m.in. Protokół z Kioto (1997) — zobowiązując się do ograniczenia emisji gazów cieplarnianych, choć realizacja zobowiązań była później kwestionowana.

Kontrowersje i spór z Paulem Martinem

Okres rządów Chrétiena nie był wolny od kontrowersji. W połowie i pod koniec lat 90. pojawiły się zarzuty dotyczące programu sponsorowania (tzw. „sponsorship program”), który miał promować obecność rządu federalnego w Quebecu — afery związane z niewłaściwym przydzielaniem środków i ich wykorzystaniem wyszły na jaw głównie po jego rezygnacji. Późniejsze dochodzenia i raporty komisji publicznych ujawniły poważne błędy administracyjne i nieprawidłowości, co osłabiło pozycję partii rządzącej.

W ostatnich latach swojej kadencji Chrétien prowadził także wewnętrzny konflikt z Paulem Martinem, długoletnim ministrerm finansów, który ostatecznie stał się jego głównym rywalem o kontrolę nad Partią Liberalną. Napięcia te przyspieszyły decyzję Chrétiena o odejściu ze stanowiska w 2003 roku.

Rezygnacja i życie po polityce

Chrétien przeszedł na emeryturę w 2003 roku. Na stanowisku premiera i lidera Partii Liberalnej zastąpił go Paul Martin. Po odejściu z polityki pozostał aktywny jako komentator i doradca, publikował wspomnienia oraz angażował się w działalność charytatywną. Jest autorem kilku książek i pozostaje ważną postacią w historii współczesnej Kanady.

Dziedzictwo

Jean Chrétien jest pamiętany jako premier, który przywrócił równowagę fiskalną federalnego budżetu i stawił czoła kryzysom jedności narodowej. Jego dziedzictwo jest mieszane: chwalony za stabilizację finansów publicznych i pragmatyczne podejście do rządzenia, krytykowany za skandale administracyjne i kontrowersje wokół rozdziału środków publicznych. Pomimo tego pozostaje jedną z najbardziej rozpoznawalnych i wpływowych postaci kanadyjskiej sceny politycznej końca XX i początku XXI wieku.

Pytania i odpowiedzi

P: Kto był 20. premierem Kanady?

P: Gdzie urodził się Chrétien?

P: Co studiował na Université Laval?

P: Kiedy został politykiem?

P: Jakie stanowiska zajmował, gdy Pierre Trudeau był premierem?

P: Ile mandatów zdobyli liberałowie w wyborach w 1993 roku?

P: Kto zastąpił go na stanowisku premiera i lidera Partii Liberalnej po jego przejściu na emeryturę w 2003 roku?

Szukaj według litery