Fundacja Wikimedia — cele, projekty (Wikipedia, Wikidata) i historia

Misja i cele

Misją Fundacji Wikimedia jest umożliwienie powszechnego dostępu do wiedzy. Fundacja promuje otwarte licencje, rozwija infrastrukturę techniczną projektów wiki oraz wspiera społeczność wolontariuszy tworzących i utrzymujących treści. Cele obejmują:

• wspieranie projektów zawierających treści edukacyjne i referencyjne,
• zapewnienie stabilnej, skalowalnej infrastruktury serwerowej,
• ochronę neutralności i niezależności treści,
• działania edukacyjne i partnerskie ułatwiające dostęp do wiedzy na całym świecie.

Projekty prowadzone przez Fundację

Fundacja Wikimedia prowadzi wiele projektów opartych na idei wiki i oprogramowaniu MediaWiki. Do najważniejszych należą:

• Wikipedię – wielojęzyczna encyklopedia tworzona przez społeczność wolontariuszy;
• Wiktionary – słownik i tezaurus;
• Wikiquote – zbiór cytatów;
• Wikisource – cyfrowa biblioteka źródeł;
• Wikinews – serwis informacyjny tworzony przez użytkowników;
• Wikibooks – podręczniki i materiały dydaktyczne;
• Wikiversity – zasoby edukacyjne i kursy;
• Wikimedia Commons – repozytorium grafik, dźwięków i filmów udostępnianych na wolnych licencjach;
• Wikidata – otwarta baza wiedzy strukturalnej, udostępniana na zasadzie public domain (CC0);
• Wikivoyage – przewodniki turystyczne;
• Meta-Wiki – serwis koordynacyjny i dokumentacyjny dla projektów Wikimedia.

Oprócz tych głównych projektów istnieje wiele mniejszych wiki powiązanych z Fundacją, takich jak Wikimedia Foundation wiki, MediaWiki wiki, Test Wikipedia, Inkubator Wikimedia, Bugzilla i Wikimania wiki.

Historia

Utworzenie Fundacji zostało oficjalnie ogłoszone przez współzałożyciela Wikipedii, Jimmy'ego Walesa, który prowadził Wikipedię w swojej firmie Bomis, 20 czerwca 2003 roku. Fundacja powstała, aby zapewnić encyklopedii i innym projektom niezależną strukturę prawną i finansową.

Finansowanie i zasoby

Fundacja Wikimedia pozyskuje większość środków z darowizn od indywidualnych wspierających oraz z grantów i dotacji. Działalność non-profit oznacza, że środki przeznaczane są na utrzymanie infrastruktury, rozwój oprogramowania, projekty edukacyjne i wsparcie społeczności. Niektóre firmy wspierały Fundację, przekazując sprzęt komputerowy lub pomoc w hostingu serwerów. Dzięki pracy wolontariuszy treści w projektach Wikimedia są bezpłatne dla użytkowników.

Fundusze wykorzystywane są m.in. do uruchamiania serwerów komputerowych, konserwacji infrastruktury i opłacania personelu. W 2013 roku Fundacja zatrudniała około 160 pracowników; w kolejnych latach liczba zatrudnionych systematycznie rosła wraz z rozwojem działalności.

Struktura i zarządzanie

Zarządzanie Fundacją realizuje zarząd (board of trustees) oraz kierownictwo wykonawcze. Zarząd składa się z członków wybieranych i powoływanych, w tym przedstawicieli społeczności projektów oraz osób mianowanych lub zatwierdzanych przez sam zarząd. Rola założyciela i społeczności jest ważna w procesie decyzyjnym, choć struktury te ewoluowały w czasie.

Wybrane informacje o kadrach zarządzających w różnych latach:

• W 2013 roku dyrektorem wykonawczym była Sue Gardner.
• W 2015 roku Patricio Lorente był przewodniczącym zarządu Fundacji Wikimedia.
• W 2016 roku dyrektorem wykonawczym została Katherine Maher.
• W 2018 roku przewodniczącą zarządu jest María Sefidari.
• W 2021 roku stanowisko dyrektora wykonawczego objęła Maryana Iskander.

Dostępność treści i prawa autorskie

Treści tworzone w projektach Wikimedia publikowane są zwykle na wolnych licencjach, co umożliwia ich ponowne użycie i modyfikację. Przykładowo materiały tekstowe Wikipedii są udostępniane na zasadach licencji Creative Commons (zwykle CC BY-SA), natomiast dane w Wikidata publikowane są w domenie publicznej (CC0). Zasady licencyjne i polityki dotyczące praw autorskich są istotnym elementem pracy społeczności i Fundacji.

Zasięg, wpływ i wyzwania

Projekty Wikimedia mają globalny zasięg — Wikipedia istnieje w ponad 300 wersjach językowych i stanowi jedno z najczęściej wykorzystywanych źródeł informacji w sieci. Fundacja przyczynia się do popularyzacji wiedzy, edukacji i cyfrowej inkluzji, jednak stoi też przed wieloma wyzwaniami:

• różnorodność i stronniczość treści — luka w reprezentacji tematów i autorów z różnych regionów świata,
• zabezpieczenie i skalowanie infrastruktury technicznej,
• ochrona prywatności i bezpieczeństwo wolontariuszy redagujących treści,
• problemy związane z wandalizmem, dezinformacją i konfliktem interesów (np. płatne edycje),
• wyzwania prawne i próby cenzury w niektórych krajach.

Kontrowersje i odpowiedzialność

Jako organizacja zarządzająca jednymi z najbardziej popularnych źródeł informacji, Fundacja Wikimedia jest przedmiotem debat dotyczących transparentności, moderacji treści, sposobu rozwiązywania sporów w społeczności oraz polityki fundraiserskiej. Fundacja prowadzi konsultacje ze społecznością i organizacjami zewnętrznymi, by poprawiać mechanizmy zarządzania i reagowania na problemy.

Fundacja Wikimedia pozostaje istotnym graczem w globalnym ekosystemie wiedzy — wspiera tworzenie i udostępnianie treści na masową skalę, rozwija narzędzia do pracy z danymi i kontynuuje działania na rzecz otwartego dostępu do informacji.