Unter den Linden (Pod Lipami) — berliński bulwar w Berlinie: historia i zabytki

Unter den Linden — legendarny berliński bulwar: odkryj historię, najważniejsze zabytki i ikoniczne miejsca między Wyspą Muzeów a Bramą Brandenburską.

Unter den Linden („pod lipami”) jest reprezentacyjnym bulwarem w dzielnicy Mitte w Berlinie, stolicy Niemiec. Jego nazwa pochodzi od lipy (niem. linden) — gatunku drzew, które tradycyjnie obsadzały środkowy pas alei i tworzyły zielony, cieńszy korytarz wzdłuż ulicy.

Położenie i układ

Unter den Linden biegnie w osi wschód–zachód, łącząc miejsce dawnego pałacu miejskiego Stadtschloss w parku Lustgarten (na Wyspie Muzeów) z Bramą Brandenburską i dalej w kierunku zachodnim do Straße des 17. Juni przez Park Tiergarten. Na wschód od Wyspy Muzeów bulwar przechodzi w Karl-Liebknecht-Straße, po przekroczeniu Sprewy w pobliżu Katedry Berlińskiej (Berliner Dom). Główne ulice przecinające Unter den Linden w kierunku północ–południe to m.in. Friedrichstraße i Wilhelmstraße.

Historia

Trasa powstała z drogi leśnej wytyczonej w XVI wieku przez elektora Jana Jerzego z Brandenburgii, prowadzącej do terenów łowieckich w Tiergarten. Na polecenie „wielkiego elektora” Fryderyka Wilhelma została w XVII wieku przekształcona w reprezentacyjną aleję — lipy posadzono już w 1647 roku, tworząc charakterystyczną aleję prowadzącą do pałacu miejskiego.

Obszar uległ licznym przemianom: po wojnie trzydziestoletniej część terenów (w rejonie dzisiejszego Bebelplatz) została ufortyfikowana i straciła swój drzewostan. W XIX wieku, wraz z szybkim rozwojem Berlina w kierunku zachodnim, Unter den Linden stała się jedną z najważniejszych i najbardziej prestiżowych ulic miasta. W 1851 r. na osi ulicy ustawiono słynny pomnik jeździecki króla Fryderyka Wielkiego autorstwa Christiana Daniela Raucha.

Podczas budowy tunelu Nord-Süd dla kolejki S-Bahn w latach 1934–35 większość lip została wycięta; w ostatnich dniach II wojny światowej pozostałe drzewa zostały zniszczone lub ścięte na opał. Po wojnie ulica leżała w sektorze radzieckim Berlina — wiele zabytków zostało odbudowanych lub przebudowanych w czasach NRD, inne latami stały w ruinie. W ostatnich dekadach po zjednoczeniu Niemiec rozpoczęto szeroko zakrojone prace rekonstrukcyjne i rewitalizacyjne, w tym odbudowę pałacu miejskiego jako Humboldt Forum (zakończoną w latach 2010.–2020.).

Zabytki i ważniejsze budynki

Od wschodu ku zachodowi wzdłuż Unter den Linden znajdują się liczne historyczne i kulturowe obiekty:

• Zeughaus — arsenał, najstarszy stojący budynek przy Unter den Linden z lat 1695–1706, dziś siedziba Niemieckiego Muzeum Historycznego (nr 2).
• Kronprinzenpalais (nr 3) — dawny pałac książąt koronnych rodu Hohenzollernów; pełnił różne funkcje kulturalne i reprezentacyjne.
• Pomnik wojenny Neue Wache (nr 4) z 1817 r. — projekt Karla Friedricha Schinkla; od 1993 r. pełni funkcję Centralnego Pomnika Ofiar Wojny i Tyranii (wewnątrz znajduje się słynna rzeźba Käthe Kollwitz).
• Bebelplatz — plac znany m.in. z upamiętnienia palenia książek w 1933 r. (podziemny pomnik autorstwa Micha Ullmana) oraz z otaczających go budynków: Berlińskiej Opery Państwowej (nr 7, potocznie Lindenoper), Katedry św. Jadwigi i Altes Palais (nr 9), które pełniły rolę rezydencji i instytucji państwowych.
• Uniwersytet Humboldta (nr 6) — główny budynek na północ od alei, przy którym stoją pomniki braci Humboldtów (w tym Aleksandra i Wilhelma).
• Berlińska Biblioteka Państwowa — jeden z ważnych domów kultury i nauki (nr 8).
• Na zachodnim końcu bulwaru: historyczne ambasady (m.in. Ambasada radziecka, obecnie Ambasada Rosyjska, nr 63–65), Ambasada Węgierska (nr 76), oraz znany Hotel Adlon (nr 77) przy Pariser Platz — odbudowany w miejscu przedwojennego, luksusowego hotelu.
• Dodatkowo ulice zdobią posągi pruskich generałów (np. Scharnhorst, Bülow) oraz inne rzeźby i ławki tworzące reprezentacyjny charakter alei.

Przywracanie zieleni i ochrona drzew

Dzisiejszy drzewostan Unter den Linden pochodzi głównie z nasadzeń powojennych i powojennych przesadzeń z lat 50. XX wieku. Lipa jako gatunek jest odporna, ale drzewa w centrum dużego miasta narażone są na zanieczyszczenie powietrza, sól drogową i ubogie warunki glebowe. Władze miejskie regularnie przeprowadzają prace pielęgnacyjne, nasadzenia i wymiany drzew oraz działania mające na celu poprawę warunków wzrostu (np. izolowane przestrzenie pod koronami, lepsza gleba, nawadnianie).

Współczesność, turystyka i transport

Unter den Linden jest jednym z głównych ciągów pieszych i turystycznych Berlina. Przechadzki tą aleją stanowią część klasycznych tras turystycznych łączących Wyspę Muzeów, Katedrę, Stadtschloss (Humboldt Forum), Bebelplatz, Unter den Linden i Bramę Brandenburską. Wzdłuż ulicy funkcjonują również instytucje kulturalne, ambasady, hotele i kawiarnie.

Komunikacja publiczna: w pobliżu znajdują się stacje S- i U-bahn oraz liczne linie tramwajowe i autobusowe ułatwiające dostęp. Pod ulicą przebiega historyczny tunel kolejowy Nord-Süd S-Bahn. Ze względu na natężenie ruchu i duże natężenie ruchu turystycznego podejmowano dyskusje o zmianach organizacji ruchu i przebudowach mających na celu podniesienie komfortu pieszych, bezpieczeństwa rowerzystów i ochrony historycznego charakteru alei.

Znaczenie kulturowe

Unter den Linden to nie tylko ciąg komunikacyjny — to symbol berlińskiej historii i przemian: od siedziby monarchii pruskiej, przez zniszczenia II wojny światowej i podział miasta w okresie zimnej wojny, po odbudowę i ponowną rolę w zjednoczonym Berlinie. Ulica jest sceną uroczystości państwowych, miejscem pamięci i ważnym fragmentem miejskiego krajobrazu kulturowego.

Podsumowując, Unter den Linden pozostaje jednym z najbardziej rozpoznawalnych miejsc Berlina — łącząc zabytki, kulturę i historię w osi prowadzącej od Wyspy Muzeów do Bramy Brandenburskiej, z lipami jako charakterystycznym akcentem tej reprezentacyjnej alejii.

Pytania i odpowiedzi

P: Co to jest Unter den Linden?

P: Skąd i dokąd biegnie Unter den Linden?

P: Kto kazał posadzić lipy wzdłuż tego bulwaru?

P: Co się stało z większością tych lip podczas II wojny światowej?

P: Kiedy rozpoczęto numerację na tej ulicy?

P: Jakie godne uwagi budynki znajdują się przy tej ulicy?

Szukaj według litery