Ugar (do 1878 roku znana jako Brzica) to rzeka w Bośni i Hercegowinie, stanowiąca prawostronny dopływ rzeki Vrbas. Jej koryto przebiega przez typowy dla tej części kraju krajobraz górski i podgórski; rzeka odgrywa istotną rolę w lokalnym układzie hydrologicznym oraz jako element przyrodniczy i kulturowy okolicznych wsi.
Charakterystyka fizyczna
Długość rzeki Ugar wynosi około 44,5 km, a powierzchnia jej zlewni szacowana jest na około 328 km² (zlewnia). Źródła rzeki znajdują się na zboczach masywu Vlašić, w pobliżu miejscowości Sažići i Melina; punkt początkowy leży na wysokości około 1590 m n.p.m.. Ze względu na górskie położenie koryto Ugaru ma często kamieniste dno, wartki nurt i zmienny przepływ w zależności od pór roku. Średni przepływ można określić jako rzędu kilku metrów sześciennych na sekundę (porównywalny z ~7 m3/s), przy czym w okresach wezbrań wartości te mogą wzrosnąć wielokrotnie.
Dorzecze i dopływy
Ugar zbiera wodę z rozległego obszaru górnego dorzecza, leżącego w sąsiedztwie zlewisk rzek takich jak Vrbanja, Ilomska i Bila. Przebieg rzeki wzbogacają liczne dopływy, z których najważniejsze to:
- Prawostronne: Pljačkovac, Ilomska, Kobilja, Zirin Potok, Kusin Potok.
- Lewostronne: Lužnica Potok, Dedića Potok, Andrijevića Potok, Bunar, Oraški Potok, Kukavički Potok.
Historia nazwy i osadnictwo
Nazwa rzeki zmieniła się oficjalnie po 1878 roku — wcześniej używano określenia Brzica. Wzdłuż biegu Ugaru znajdują się niewielkie miejscowości i gospodarstwa, dla których rzeka stanowi źródło wody, miejsce rekreacji i element lokalnej tożsamości. Rzeki tego typu były tradycyjnie wykorzystywane do zaopatrzenia w wodę, wypasu zwierząt i drobnych prac gospodarskich przez okoliczną ludność.
Znaczenie przyrodnicze i użytkowe
Jako rzeka górska Ugar ma dużą wartość ekologiczno-krajobrazową: tworzy siedliska dla organizmów wodnych i przyciąga miłośników przyrody. W rejonach takich rzek często spotyka się ryby łowne oraz bogactwo gatunków bezkręgowców. Ugar bywa także doceniany przez turystów i wędkarzy za malownicze odcinki i czystość wód, choć stan ten może być lokalnie zagrożony przez zanieczyszczenia lub nieuregulowane użytkowanie.
Dla osób poszukujących dodatkowych informacji na temat hydrologii, ukształtowania dolin i lokalnej historii dostępne są opracowania i mapy regionalne — więcej źródeł można znaleźć w publikacjach dotyczących dorzecza Vrbasu i badań nad rzekami Bośni i Hercegowiny.
Ugar pozostaje przykładem małej, ale znaczącej rzeki górskiej w Europie południowo-wschodniej: krótkiej w długości, lecz o wyraźnym wpływie na środowisko, krajobraz i lokalne społeczności.
