Tihar, znany również jako Deepawali, jest pięciodniowym świętem hinduistycznym, obchodzonym głównie w Nepalu oraz w indyjskich stanach Assam i Sikkim. Obchodzony jest również w dystrykcie Darjeeling w Zachodnim Bengalu. Jest to festiwal świateł — w jego trakcie zapala się liczne lampki i diyas wewnątrz i na zewnątrz domów, aby rozświetlić noc i zaprosić pomyślność. Wśród Newars festiwal znany jest jako Swanti, a wśród Madhesis jako Diwali. Według kalendarza Vikram Samvat, Tihar rozpoczyna się w Trayodashi (trzynasty dzień) Kartik Krishna Paksha i kończy Bhai Tika, które przypada w Dwitiya Kartik Sukla Paksha każdego roku.
Tihar jest drugim co do wielkości świętem w Nepalu po Dashain. W czasie festiwalu czci się nie tylko bóstwa, ale także zwierzęta — wrony, krowy i psy mają swoje dni poświęcone czci. W domach i na podwórkach robi się kolorowe wzory zwane Rangolis (znane też jako alpana w niektórych regionach), wykonane z barwionego ryżu, mąki, kolorowego piasku lub płatków kwiatów (płatki) — mają one witać bóstwa, zwłaszcza boginię Lakshmi, i przyciągać dobrobyt.
Przebieg pięciu dni Tihar
- Kaag Tihar (dzień wron) — pierwszy dzień poświęcony jest wronom. Ludzie wystawiają słodycze i jedzenie dla wron, wierząc, że ptaki te przynoszą wiadomości i ostrzegają przed nieszczęściem.
- Kukur Tihar (dzień psów) — drugi dzień to hołd dla psów. Psy są ozdabiane girlandami, otrzymują tika (kolorowy znak na czole) i ofiary z jedzenia jako wyraz wdzięczności za ich lojalność i ochronę.
- Gai Tihar i Laxmi Puja (dzień krów i bogini Lakshmi) — rano krowy, symbol bogactwa i źródła utrzymania, są czczone i karmione. Wieczorem odbywa się Laxmi Puja — domy są starannie sprzątane, ozdabiane lampkami i Rangolis, a ludzie odprawiają modły do bogini bogactwa, zapalają liczne diyas i odpalają fajerwerki.
- Govardhan / Mha Puja (dzień dla wołów lub dzień jaźni) — w różnych społecznościach praktyki się różnią: jedni wykonują Govardhan Puja (czczenie krowiego wołu i przyrody), natomiast Newars celebrują Mha Puja — rytuał oczyszczania i uświęcania samego siebie (duszy), prosząc o zdrowie i długie życie.
- Bhai Tika (dzień brata i siostry) — ostatni dzień poświęcony jest relacji między braćmi i siostrami. Siostry nakładają braciom wielobarwne tika, składają modlitwy o ich długie życie i pomyślność, a w zamian otrzymują od braci prezenty i błogosławieństwa.
Zwyczaje i symbole
- Oświetlenie domów: lampki, diyas i lampiony symbolizują zwycięstwo światła nad ciemnością oraz pomyślność.
- Rangolis: kolorowe dekoracje przy wejściu — powitanie bogini Lakshmi.
- Deusi-Bhailo: grupy śpiewaków chodzą od domu do domu, śpiewając tradycyjne pieśni i otrzymując słodycze, pieniądze lub prezenty.
- Ofiary i modlitwy: składane są pokarmy, kwiaty i inne dary dla bóstw oraz zwierząt, którym poświęca się poszczególne dni.
- Fajerwerki i petardy: powszechnie używane do świętowania i tworzenia radosnej atmosfery (warto jednak pamiętać o bezpieczeństwie i zdrowiu zwierząt).
Tihar łączy w sobie elementy religijne, społeczne i rodzinne — to czas sprzątania domów, spotkań rodzinnych, wzmacniania więzi międzyludzkich oraz dziękczynienia za ochronę i dobrobyt. Choć praktyki mogą się różnić w zależności od regionu i społeczności, wspólny motyw to światło, wdzięczność i życzenia pomyślności na nadchodzący rok.
