Banknoty szterlingi to banknoty będące w obiegu w Zjednoczonym Królestwie i na terytoriach z nim powiązanych. Są one emitowane w różnych nominałach funta szterlinga (symbol: £ lub GBP).

Emisja i nominały

Banknoty funta szterlinga są oficjalną walutą w Wielkiej Brytanii, na wyspach Jersey, Guernsey, Wyspie Man, Georgii Południowej i Sandwichu Południowym oraz na wyspie Tristan da Cunha. Jeden funt to równowartość 100 pensów. Trzy Brytyjskie Terytoria Zamorskie również posiadają waluty zwane funtami, które mają taką samą wartość jak funt szterling.

Banknoty są emitowane przez Bank Anglii oraz przez siedem innych banków w Wielkiej Brytanii (głównie banki szkockie i północnoirlandzkie). Bank of England wydaje obecnie seryjnie banknoty w nominałach £5, £10, £20 i £50 — wszystkie wykonane z polimeru. Banki szkockie i irlandzko-północne zwykle emitują podobne nominały (czasami także historycznie występowały banknoty £1), jednak oferta może się różnić w zależności od emitenta i regionu.

Legalność i akceptacja

Warto wyjaśnić pojęcie legal tender (prawny środek płatniczy). W praktyce:

  • Bank of England — jego banknoty są legalnym środkiem płatniczym w Anglii i Walii. Jednak termin „legal tender” dotyczy tylko formalnego rozliczania długów i nie oznacza automatycznego obowiązku przyjmowania banknotów przez sprzedawcę.
  • W Szkocji i Irlandii Północnej żadne banknoty (w tym Banku Anglii) nie są technicznie „legal tender”. Banknoty emitowane przez banki szkockie i północnoirlandzkie również nie mają statusu legal tender nigdzie w Zjednoczonym Królestwie, choć są powszechnie akceptowane w swoich regionach.
  • Praktycznie rzecz biorąc, akceptacja banknotów zależy od sprzedawcy: wiele sklepów, restauracji i firm akceptuje wszystkie powszechnie rozpoznawalne banknoty, ale mogą one odmówić akceptacji rzadkich emisji lub banknotów lokalnych (np. szkockich) — zwłaszcza poza obszarem ich wydawcy lub poza granicami Wielkiej Brytanii.

Rodzaje banknotów, materiały i zmiany

Od 2016 r. Bank of England stopniowo zastępuje papierowe banknoty banknotami z polimeru. Harmonogram wprowadzenia (przykładowo): £5 (2016), £10 (2017), £20 (2020) i £50 (2021). Polymer ma większą trwałość i lepsze zabezpieczenia przeciw fałszerstwom.

Po śmierci królowej Elżbiety II Bank of England ogłosił, że istniejące banknoty nie zostaną natychmiast wymienione — będą stopniowo zastępowane nowymi projektami (w przyszłości banknoty z portretem króla Karola III). Do czasu wprowadzenia nowych wzorów, obiegowe banknoty z wizerunkiem Elżbiety II pozostają ważne.

Zabezpieczenia i jak rozpoznać autentyczny banknot

Polimerowe i starsze papierowe banknoty posiadają wiele zabezpieczeń. Typowe cechy do sprawdzenia:

  • przezroczyste okienko (w banknotach polimerowych),
  • wypukły (dotykowy) nadruk na portrecie i numerze,
  • microdruk i drobne szczegóły graficzne,
  • cechy widoczne pod UV oraz specjalne nitki lub folie w starszych papierowych wydaniach.

W razie wątpliwości warto porównać banknot z oficjalną instrukcją na stronie Bank of England lub skontaktować się ze swoim bankiem. Istnieją także infolinie i usługi zgłaszania fałszywych banknotów.

Wymiana i postępowanie z uszkodzonymi banknotami

Uszkodzone lub bardzo zniszczone banknoty można wymienić w bankach. Bank of England oraz inne instytucje oferują procedury wymiany poważnie uszkodzonych banknotów na nowe banknoty lub wypłatę ich wartości, jeśli uszkodzenie nie pozwala jednoznacznie stwierdzić wartości. Banki handlowe zwykle przyjmują pogniecione lub lekko uszkodzone banknoty.

Gdzie banknoty są akceptowane i co robić poza UK

Banknoty wydane przez banki szkockie i północnoirlandzkie są powszechnie akceptowane w ich regionach, ale poza nimi — np. w Londynie czy za granicą — ich akceptacja bywa ograniczona. W praktyce większość bankomatów wydaje banknoty Bank of England, które będą szerzej rozpoznawane.

Jeśli podróżujesz poza Wielką Brytanię, najlepiej wymienić lokalne szkockie/północnoirlandzkie banknoty na banknoty Bank of England lub na walutę kraju docelowego w kantorze czy banku. Wiele banków w Wielkiej Brytanii przyjmuje do wymiany szkockie i północnoirlandzkie banknoty po wartości nominalnej.

Podsumowanie — praktyczne wskazówki

  • Pamiętaj, że status „legal tender” nie gwarantuje, że każdy sprzedawca musi przyjąć dany banknot — akceptacja zależy od polityki punktu sprzedaży.
  • W podróży po Wielkiej Brytanii miej pod ręką banknoty Bank of England, jeśli obawiasz się odmowy przyjęcia banknotów regionalnych.
  • Sprawdzaj zabezpieczenia banknotu przed przyjęciem większych płatności i zgłaszaj podejrzenia fałszerstwa odpowiednim organom.

Jeżeli potrzebujesz szczegółowej pomocy dotyczącej wymiany konkretnego banknotu, sprawdzenia autentyczności lub listy aktualnych emitentów banknotów w Szkocji i Irlandii Północnej, mogę doprecyzować informacje i podać przydatne linki.