Liga Spartakusa (Spartakusbund) — niemiecki ruch rewolucyjny i KPD

Liga Spartakusa (Spartakusbund) — historia niemieckiego ruchu rewolucyjnego, Liebknecht i Luxemburg, przemiana w KPD i rola w rewolucji 1918–1919.

Liga Spartakusa (niem.: Spartakusbund) była marksistowskim ruchem rewolucyjnym w Niemczech podczas I wojny światowej. Nazwa Ligi pochodziła od Spartakusa, przywódcy największego buntu niewolników w Republice Rzymskiej. Karl Liebknecht, Rosa Luxemburg, Clara Zetkin i inni założyli grupę. Liga zmieniła później nazwę na Kommunistische Partei Deutschlands (KPD). W 1919 roku wstąpiła do Kominternu. Była najbardziej aktywna podczas niemieckiej rewolucji 1918 roku. Liga chciała rozpocząć rewolucję poprzez swoją gazetę, Listy Spartakusa.

Pochodzenie i program

Liga powstała jako skonsolidowany kierunek lewicy antywojennej wśród socjalistów niemieckich. Jej członkowie odrzucali politykę partii socjaldemokratycznej (SPD), która poparła finansowanie wojny, i wzywali do natychmiastowego zakończenia konfliktu oraz do walki o władzę robotniczą po jego zakończeniu. Program Ligi odwoływał się do marksizmu rewolucyjnego: postulowano obalenie porządku kapitalistycznego, likwidację państwa burżuazyjnego i ustanowienie dyktatury proletariatu lub form samorządów robotniczych (rad robotniczych). W praktyce działalność obejmowała agitację w zakładach pracy, antywojenną propagandę wśród żołnierzy i publikację pism o charakterze propagandowym.

Działania podczas rewolucji 1918–1919

W listopadzie 1918 roku, gdy w Niemczech wybuchła rewolucja i obalono monarchię, Liga Spartakusa odegrała ważną rolę w organizowaniu strajków, demonstracji i formowaniu rad robotniczych. Jej przywódcy stali w opozycji do umiarkowanych socjaldemokratów, którzy dążyli do utworzenia rządu koalicyjnego i stopniowych reform. Najbardziej znanym epizodem była próba wystąpienia zbrojnego (tzw. powstanie Spartakusa) w styczniu 1919 roku w Berlinie, która zakończyła się szybko i krwawo. W wyniku pacyfikacji przez jednostki Freikorps wielu działaczy zostało aresztowanych lub zamordowanych — do najsłynniejszych ofiar należeli Rosa Luxemburg i Karl Liebknecht (obydwoje zastrzeleni 15 stycznia 1919 roku).

Przemiana w KPD i związki międzynarodowe

Po krwawym stłumieniu powstania grupa przekształciła się w Kommunistische Partei Deutschlands (KPD) — partię komunistyczną, która w kolejnych latach stała się główną siłą lewicy rewolucyjnej w Republice Weimarskiej. KPD nawiązała bliskie kontakty z Międzynarodówką Komunistyczną (Kominternem) i od 1919 roku brała udział w międzynarodowych strukturach ruchu komunistycznego. W okresie międzywojennym KPD prowadziła intensywną pracę propagandową, organizacyjną i strajkową, uczestniczyła w życiu parlamentarnym, a zarazem prowadziła konfrontacyjną politykę wobec socjaldemokratów.

Znaczenie i dziedzictwo

Liga Spartakusa i powstały z niej KPD miały duży wpływ na historię polityczną Niemiec XX wieku. Przyczyniły się do szerzenia idei rewolucyjnych i organizowania ruchu robotniczego, jednocześnie pozostawiając spuściznę sporów wewnątrz lewicy dotyczących metod działania (rewolucja zbrojna kontra droga parlamentarna). Postacie takie jak Luxemburg i Liebknecht stały się symbolami oporu wobec wojny i walki o prawa pracujących. Późniejsze losy ruchu komunistycznego w Niemczech — skazanie na brutalne prześladowania w czasie nazizmu, a potem transformacje po II wojnie światowej — są częścią tej długiej i skomplikowanej historii.

Najważniejsze fakty w skrócie:

• powstanie jako lewicowy antywojenny ruch marksistowski podczas I wojny światowej,
• aktywizacja i próby rewolucyjne podczas rewolucji 1918–1919,
• przemiana w Kommunistische Partei Deutschlands (KPD) i przystąpienie do Kominternu,
• stłumienie powstania i zabójstwo czołowych przywódców w styczniu 1919 roku,
• duże znaczenie dla rozwoju ruchu robotniczego i debaty politycznej w Niemczech międzywojennych.

Szukaj według litery