Pluskwiaki tarczowe należą do Acanthosomatidae, rodziny Hemiptera. Istnieje 55 rodzajów, z około 200 gatunkami. Jest to jedna z najmniej zróżnicowanych rodzin pluskwiaków. Liczba gatunków jest dość niska jak na chrząszcze i nie wiadomo dlaczego tak się dzieje. Pojedynczo są one dość pospolite.

Pluskwiaki tarczowe, podobnie jak większość przedstawicieli rzędu, żywią się wysysając soki z roślin, najczęściej z owoców, nasion, pąków i kwiatów, a także z soków liści. Ich pokarmem bywają zwłaszcza drzewa i krzewy owocujące oraz rośliny kwitnące. Występują głównie w strefie umiarkowanej (w tym w Europie), ale niektóre gatunki zasiedlają także inne rejony świata.

Wygląd i cechy diagnostyczne

  • Budowa ciała: typowy dla grupy kształt „tarczowaty” — grzbiet jest spłaszczony i często szeroki, z wyraźnym, często dużym scutellum (tarczką grzbietową) przykrywającym część odwłoka.
  • Rozmiar: większość gatunków ma umiarkowaną wielkość — zwykle kilka do kilkunastu milimetrów (często 7–20 mm).
  • Barwa i kamuflaż: u wielu gatunków dominują zielenie i brązy, które ułatwiają ukrycie się na liściach i pędach; niektóre są jaskrawe i mogą sygnalizować swoją nieprzyjemną woń.
  • Czułki i odnóża: standardowo mają pięciosegmentowe czułki i odnóża przystosowane do chodzenia i przyczepiania się do roślin.

Rozmnażanie i rozwój

Pluskwiaki tarczowe przechodzą rozwój hemimetaboliczny (bez pełnej przemiany): samice składają jaja zwykle w grupach na spodniej stronie liści lub łodyg. Z jaj wylęgają się nimfy, które przechodzą kilka stadium linień (instarów), stopniowo nabierając cech dorosłych. Dorosłe osobniki często zimują schowane pod korą, w ściółce lub w szczelinach, wychodząc wiosną, aby się rozmnażać.

Ekologia i żywienie

Większość gatunków związana jest z drzewami i krzewami; żywią się sokami z pąków, kwiatów, owoców i nasion. Niektóre gatunki mogą miejscami powodować niewielkie uszkodzenia roślin ozdobnych lub upraw, lecz generalnie pluskwiaki tarczowe nie są uważane za poważne szkodniki masowych upraw.

Mechanizmy obronne

Pluskwiaki tarczowe posiadają kilka warstw obrony:

  • Kamuflaż — barwa ciała i kształt pozwalają zlewać się z liśćmi i korą, dzięki czemu są trudne do dostrzeżenia z daleka.
  • Twardy pancerz — spłaszczony, sklerotyzowany grzbiet (tarczka/scutellum i przyległe elementy) chroni przed uszkodzeniami mechanicznymi i częściowo przed drapieżnikami.
  • Wydzieliny zapachowe — w przypadku zagrożenia wiele gatunków emituje silnie nieprzyjemny zapach i smak z gruczołów zapachowych; wydzieliny te odstraszają ptaki, małe ssaki i owadożerne stawonogi. Chemicznie są to zwykle mieszaniny związków lotnych (m.in. aldehydy, estry i inne związki organiczne), które bywają intensywnie odczuwalne przez drapieżniki.
  • Zachowania unikania — nieruchome przyjęcie pozycji „przyklejonej” do powierzchni, spadanie z rośliny czy skrycie się pod liściem to proste taktyki redukujące ryzyko wykrycia.

Gatunki i przykłady

Rodzina zawiera około 55 rodzajów i ~200 gatunków. W Europie najczęściej spotykaną i dobrze rozpoznawalną jest przykładowo Acanthosoma haemorrhoidale (tarczówka głogowa) — charakteryzuje się zielonkawą barwą i występowaniem na głównie na krzewach i drzewach owocowych. Ogólnie jednak poszczególne gatunki różnią się preferencjami roślinnymi i biologią.

Znaczenie dla człowieka i ochrona

Pluskwiaki tarczowe zwykle nie stanowią dużego problemu dla rolnictwa — ich żerowanie rzadko wywołuje masowe straty. Mogą jednak miejscami uszkadzać owoce i pąki. Ze względu na niewielką liczbę gatunków i specyficzne wymagania siedliskowe, niektóre gatunki lokalnie mogą być rzadkie; ich monitoring i ochrona opierają się głównie na zachowaniu naturalnych zadrzewień i różnorodności roślinnej.

Jak je rozpoznać w terenie?

  • Szukaj na drzewach i krzewach, zwłaszcza na spodniej stronie liści i w rejonie kwiatostanów.
  • Zwróć uwagę na tarczowaty kształt i duże scutellum zakrywające część odwłoka.
  • Przy podejściu ostrożnie — wiele gatunków wydziela nieprzyjemny zapach, który łatwo zidentyfikować.

Podsumowując, pluskwiaki tarczowe (Acanthosomatidae) to niewielka, ale interesująca rodzina pluskwiaków, cenna z punktu widzenia ekologii roślinnej i zachowania bioróżnorodności. Dzięki kombinacji kamuflażu, opancerzenia i chemicznych mechanizmów obronnych skutecznie unikają wielu naturalnych wrogów.