Piłokształtne — budowa, biologia i ochrona

Cechy morfologiczne

Piłokształtne mają spłaszczone ciało podobne do płaszczek, z ustami i nozdrzami umieszczonymi na spodniej stronie tułowia. Charakterystyczne cechy to:

• rostrum z zębami po obu stronach służące do rażenia i rozgrzebywania dna,
• wydłużone płetwy piersiowe i ogon typowy dla grupy,
• spiracle (otwory skrzelowe) za oczami, pozwalające pobierać wodę do skrzel nawet gdy ryba leży zakopana w mule,
• usta umieszczone pod spodem, podobnie jak u innych płaszczek.

Biologia, występowanie i zachowanie

Piłokształtne zamieszkują przybrzeżne wody tropików i subtropików, często w estuariach i dolnych odcinkach rzek; niektóre gatunki regularnie wchodzą do wód słodkich. Są aktywnymi drapieżnikami: wykorzystują rostrum do wykrywania i ogłuszania małych ryb i skorupiaków oraz do rozgrzebywania podłoża. Rozród jest zwykle żyworodny, a młode rodzą się w postaci miniatur dorosłych.

Wiele gatunków jest dziś poważnie zagrożonych wskutek utraty siedlisk, połowów przybrzeżnych i przypadkowego odławiania w połowie (bycatch). Ich powolna reprodukcja sprawia, że populacje odbudowują się bardzo wolno.

Zagrożenia i ochrona

Główne zagrożenia to degradacja namułów przybrzeżnych, nadmierne połowy i handel rostrami. Piłokształtne objęte są ochroną międzynarodową (m.in. regulacje handlu) oraz programami restytucji w niektórych regionach. Ochrona wymaga ograniczenia przypadkowego odłowu, ochrony siedlisk lęgowych i edukacji społecznej.

Wyróżnia się piłokształtne od podobnych ryb, jak piłorębacze (sawsharks), m.in. po umiejscowieniu skrzeli i budowie rostrum. Ich unikalny wygląd oraz rola w ekosystemach przybrzeżnych sprawiają, że są przedmiotem zainteresowania naukowców i programów ochronnych.