Zależność Rossa (Ross Dependency) — terytorium Nowej Zelandii na Antarktydzie

Geografia

W skład Zależności Rossa wchodzi znacząca część Ziemi Wiktorii oraz rozległy szelf lodowy znany jako Ross Ice Shelf. Na terytorium należą też wyspy i fragmenty mórz: Wyspa Rossa, Wyspy Balleny'ego oraz mała Wyspa Scotta, a także pokryta lodem Wyspa Roosevelta. Obszar rozciąga się jako sektor południowy obejmujący dużą część południowego Oceanu i lądu antarktycznego.

Historia i status prawny

Roszczenia terytorialne wobec Zależności Rossa mają historyczne źródła związane z eksploracją polarną XX wieku. Formalne roszczenia Nowej Zelandii są utrzymywane, lecz ich stosowanie i uznawalność międzynarodowa podlegają ograniczeniom wynikającym z Traktatu Antarktycznego (1959), który zawiesza nowe roszczenia i eksploatację terytoriów oraz kładzie nacisk na pokojowe wykorzystanie Antarktydy i prowadzenie badań naukowych. W praktyce Nowa Zelandia prowadzi administrację i programy naukowe na obszarze za pośrednictwem organizacji państwowych (m.in. Antarctica New Zealand).

Bazy, osadnictwo i logistyka

Na obszarze Zależności znajdują się dwie najważniejsze, stale obsadzone stacje badawcze w tej części Antarktydy: nowozelandzka Scott Base oraz amerykańska McMurdo Station. Obie położone są w rejonie Wyspy Rossa i są kluczowymi punktami logistycznymi dla badań w rejonie Morza Rossa i szelfu lodowego.

• Scott Base — stacja badawcza Nowej Zelandii, wykorzystywana do badań polarnych, meteorologii, geologii i biologii morskiej.
• McMurdo Station — największa stacja badawcza w Antarktyce, obsługiwana przez Stany Zjednoczone; pełni rolę głównego węzła logistycznego dla wielu misji naukowych.

W Dependencji funkcjonują też infrastruktura lotnicza i morska dostosowana do surowych warunków: śnieżny pas startowy Williams Field oraz w sezonie lądowiska lodowe. Dzięki temu samoloty z kołami i z nartami, a także statki zaopatrzeniowe (często przy wykorzystaniu lodołamaczy) mogą dostarczać ludzi i materiały niemal przez cały rok, chociaż intensywność logistyki zależy od pory roku i warunków lodowych.

Badania naukowe

Obszar Zależności Rossa jest ważnym polem badań nad klimatem, glaciologią, geologią, oceanografią i biologią polarną. Stacje prowadzą długoterminowe pomiary atmosferyczne, monitorują zmiany pokrywy lodowej oraz badają ekosystemy morskie, w tym populacje pingwinów i zasoby planktonu i kryla, które mają istotne znaczenie dla globalnych łańcuchów pokarmowych.

Środowisko, fauna i ochrona

Pomimo surowych warunków występują tu charakterystyczne gatunki polarne: pingwiny (m.in. pingwin Adeli i pingwin cesarski), foki oraz wiele gatunków ptaków morskich. Rejon Morza Rossa i szelfu lodowego jest także ważnym obszarem dla kryla i ryb, co wpływa na cały ekosystem.

Ochrona środowiska ma tu wysoki priorytet. Wspólnota międzynarodowa, m.in. za pośrednictwem CCAMLR i postanowień Traktatu Antarktycznego, ustanawia strefy chronione i reguluje działalność naukową oraz turystykę. W 2016 r. utworzono obszar morski o wysokim stopniu ochrony obejmujący część Morza Rossa (Ross Sea), co było jednym z największych przedsięwzięć ochrony morskiej na świecie.

Miejsca historyczne

Na terenie Zależności znajdują się także zabytkowe obiekty związane z erą wielkich wypraw polarnych — m.in. historyczne szałasy i schrony z czasów wypraw Scotta czy Shackletona, które są chronione jako pomniki dziedzictwa polarnego zgodnie z postanowieniami Traktatu Antarktycznego.

Użytkowanie i znaczenie

Zależność Rossa pełni dziś przede wszystkim rolę obszaru badań naukowych i ochrony środowiska. Mimo że Nowa Zelandia utrzymuje roszczenia do tego terytorium, praca międzynarodowej społeczności naukowej oraz regulacje prawne wynikające z Traktatu Antarktycznego sprawiają, że obszar traktowany jest jako wspólne dziedzictwo naukowe ludzkości.

W Dependencji działają stale zamieszkane ośrodki (Scott Base i McMurdo Station), a także okresowo funkcjonujące placówki i obozy terenowe. Aktywność człowieka jest tu ściśle kontrolowana, aby minimalizować wpływ na delikatne środowisko antarktyczne.