Rhinatrematidae to rodzina neotropikalnych cekili ogoniastych (czasem nazywanych dzioborożcami). Występują one głównie w równikowych krajach Ameryki Południowej, w wilgotnych lasach deszczowych, wzdłuż strumieni i na przedgórzach Andów.

Morfologia i cechy rozpoznawcze

Ciało Rhinatrematidae jest wydłużone i bezkończynowe, z wyraźnie zachowanym ogonem — cecha odróżniająca je od wielu innych rodzajów cekili. Mają segmentowaną skórę z pierścieniami (annuli) oraz ustawioną terminalnie (na końcu głowy) jamę gębową, a nie cofniętą pod spód czaszki, jak u bardziej wyspecjalizowanych cekili. Oczy są zwykle zredukowane i często przykryte skórą lub kością, co odzwierciedla ich przystosowanie do życia w glebie i ściółce.

Siedlisko i sposób życia

Cekilie z rodziny Rhinatrematidae prowadzą głównie skryty, ziemny tryb życia. Dorosłe osobniki żyją w wilgotnej glebie i w warstwie opadłych liści, często w pobliżu strumieni lub wilgotnych przesiąków. Żywią się drobnymi bezkręgowcami — dżdżownicami, owadami i innymi bezkręgowcami glebowymi.

Rozmnażanie i rozwój

Zazwyczaj uważa się je za najbardziej prymitywne wśród cekili, co wiąże się także z podstawowymi cechami ich cyklu życiowego. Składają swoje jaja w małych szczelinach lub otworach w glebie. Larwy mają zewnętrzne skrzela i przechodzą etap wodny — przebywają w przesiąkach lub płytkich ciekach wodnych, zanim przeobrażą się w postać dorosłą. U niektórych gatunków odnotowywano opiekę rodzicielską, np. strzeżenie złożonych jaj przez samicę.

Znaczenie ewolucyjne

Rhinatrematidae uznawane są za grupę filogenetycznie bazalną wśród cekili — ich morfologia zachowała cechy pierwotne, takie jak ogon i pęcherzykowa budowa czaszki. Dzięki temu są ważne dla badań nad ewolucją i pochodzeniem beznogich, przystosowań do podziemnego trybu życia oraz historii kolonizacji środowisk wodno-lądowych przez cekilie.

Ochrona

Wiele gatunków Rhinatrematidae żyje w ograniczonych zasięgach i jest wrażliwych na wylesianie, degradację siedlisk oraz zanieczyszczenie wód. Ze względu na skryty tryb życia i słabe poznanie wielu populacji, status ochronny niektórych gatunków jest słabo rozpoznany. Ochrona wilgotnych lasów, źródeł i obszarów przystrumieniowych oraz prowadzenie badań terenowych to kluczowe działania dla zachowania tych mało znanych płazów.

Krótka lista cech diagnostycznych

  • zachowany ogon,
  • usta ustawione terminalnie (nie cofnięte pod głowę),
  • larwy z zewnętrznymi skrzelami i etapem wodnym,
  • życie w wilgotnej glebie i ściółce w pobliżu cieków wodnych.

Rodzina ta nadal wymaga szczegółowych badań — zarówno taksonomicznych, jak i ekologicznych — aby lepiej poznać różnorodność gatunkową, rozmieszczenie oraz potrzeby ochronne tych prymitywnych, lecz mało poznanych cekili.