CHP — historia i ideologia najstarszej partii w Turcji

Krótka historia

Początki partii sięgają organizacji ruchu narodowo-wyzwoleńczego utworzonego przez tureckich nacjonalistów w trakcie walk o niepodległość. Już 7 września 1919 roku powstały pierwsze struktury oporu przeciwko okupacji i rozbiorom, które 9 września 1923 r. oficjalnie przekształciły się w partię polityczną przyjmując nazwę Republikańska Partia Ludowa (CHP).

W okresie 1923–1946 CHP funkcjonowała jako partia dominująca w systemie jednopartyjnym, realizując szerokie reformy modernizacyjne i sekularyzujące (reformy Atatürka). Po przejściu Turcji do systemu wielopartyjnego w połowie XX wieku partia przeżywała zarówno okresy rządów, jak i dłuższe okresy opozycji — m.in. porażkę wyborczą w 1950 r. na rzecz Demokratycznej Partii.

W drugiej połowie XX wieku wpływową postacią w CHP był Bülent Ecevit, który przesunął partię w kierunku socjaldemokratycznym i wprowadził ją do krótkotrwałych koalicji rządowych. Po zamachu stanu w 1980 r. wszystkie partie zostały rozwiązane; tradycja i wyborcy lewicowego, laickiego nurtu byli jednak stopniowo odtwarzani przez nowe ugrupowania (m.in. SODEP, SHP), a nazwa CHP została oficjalnie reaktywowana na początku lat 90. XX wieku przez Deniz Baykala.

Rola we współczesnej polityce

CHP od początku XXI wieku pełni rolę głównej siły opozycyjnej wobec rządów konserwatywno-islamskiego ugrupowania AKP. W ostatnich latach partia zyskała na znaczeniu poprzez tworzenie szerokich koalicji opozycyjnych (np. sojusz znany jako Millet İttifakı — Sojusz Narodowy) i zwycięstwa w ważnych wyborach lokalnych (między innymi wygrane w Stambule i Ankarze w wyborach samorządowych 2019 roku).

Ideologia i program

Główne nurty ideowe CHP to:

• Kemalizm — konkretne zasady wyprowadzane z programu Atatürka, takie jak republikanizm, sekularyzm, nacjonalizm, reformizm, populizm i etatyzm;
• Socjaldemokracja — nacisk na politykę społeczną, sprawiedliwość społeczną, redystrybucję i prawa pracownicze;
• Proeuropejskość i modernizacja — poparcie dla integracji z UE, reform gospodarczych i instytucjonalnych;
• Laicyzm — obrona świeckości państwa i instytucji publicznych;
• Prawa obywatelskie — w ostatnich dekadach zwiększone zainteresowanie prawami mniejszości, prawami kobiet i ochroną wolności obywatelskich.

Struktura i przywództwo

CHP działa jako klasyczna partia polityczna z organami krajowymi, okręgowymi i lokalnymi, regularnymi kongresami oraz młodzieżówką i strukturami kobiecymi. Po okresach kierownictwa Deniz Baykala i innych liderów, od 2010 r. przywódcą partii jest Kemal Kılıçdaroğlu, który skupił wysiłki na organizowaniu szerokich sojuszy opozycyjnych i modernizacji struktury partii.

Wyzwania i znaczenie

CHP stoi przed kilkoma wyzwaniami: przyciągnięciem wyborców spoza tradycyjnego elektoratu miejskiego i świeckiego, skonstruowaniem spójnego programu ekonomicznego konkurencyjnego wobec AKP oraz budowaniem porozumień z różnorodnymi ugrupowaniami opozycyjnymi. Mimo to partia pozostaje kluczowym aktorem tureckiej sceny politycznej — strażnikiem tradycji laickiej republiki i ważną siłą politycznej równowagi w kraju.

Ze względu na dynamiczny charakter tureckiej polityki liczby mandatów i pozycja parlamentarna mogą się zmieniać z wyborów na wybory; CHP jednak konsekwentnie utrzymuje status jednej z głównych sił opozycyjnych w Turcji.