Nemertea to azyl zwierząt bezkręgowych znany również jako robaki wstęgowe lub robaki proboscis. Większość z około 1400 gatunków jest morska, kilka żyje w wodach słodkich, a niewielka liczba form lądowych. Żyją one we wszystkich siedliskach morskich i w oceanach całego świata. Alternatywne pisownie dla tego azylu obejmują Nemertini i Nemertinea. Rhynchocoela to nazwa używana głównie w Ameryce Północnej, ale stopniowo porzucana od lat 80-tych.

Budowa

Wstężnice to długie, zwykle spłaszczone organizmy o wydłużonym, nie segmentowanym ciele. Najbardziej charakterystyczną cechą Nemertea jest wysuwalny narząd chwytający — proboscis, umieszczony w specjalnej jamie zwanej rhynchocoel. Proboscis może być uzbrojony w chitynowy stylet u niektórych grup (u innych brak stylika), służący do chwytania i unieruchamiania ofiary.

  • Skóra i mięśnie: naskórek jest często rzęskowy lub śluzowy; mięśnie podłużne i okrężne umożliwiają ruchy fali i skręcanie.
  • Układ pokarmowy: posiadają przewód pokarmowy z otworem gębowym i odbytowym, w odróżnieniu od płasków, które mają układ pokarmowy bez odbyt.
  • Układ krążenia: występuje układ krwionośny z naczyniami (często nazywany „zamkniętym”), ale brak typowego serca; krew może mieć różne barwy w zależności od gatunku.
  • Układ nerwowy: cechuje się wyraźną cefalizacją — zwoje mózgowe i pasma nerwowe.
  • Regeneracja: wiele gatunków potrafi regenerować utracone fragmenty ciała; niektóre mogą rozmnażać się przez fragmentację.

Występowanie i ekologia

Większość wstężnic to organizmy morskie zasiedlające plaże piaszczyste, strefę między- i podwodną, koralowce, skały i wnęki den. Kilka gatunków występuje w wodach słodkich, a nieliczne żyją w wilgotnych środowiskach lądowych. Są przeważnie drapieżnikami i padlinożercami — polują na pierścienice, skorupiaki, mięczaki, a nawet małe ryby. Polowanie odbywa się najczęściej dzięki wysunięciu proboscis, który może oplątać lub wbić się w ofiarę; u niektórych gatunków proboscis wydziela toksyny i lepkie substancje.

Rozmnażanie i rozwój

Większość Nemertea rozmnaża się płciowo; wiele gatunków jest rozdzielnopłciowych (gonochorystycznych), choć zdarzają się też hermafrodyty. Zapłodnienie zwykle odbywa się zewnętrznie w wodzie — gamety uwalniane są do środowiska. U licznych gatunków morskich występują charakterystyczne larwy (np. larwy typu pilidium u pewnych linii filogenetycznych), które przechodzą złożoną metamorfozę; inne gatunki mają rozwój bezpośredni. Aseksualne rozmnażanie przez fragmentację i regenerację występuje w niektórych grupach.

Systematyka i klasyfikacja

Tradycyjnie Nemertea dzielono na dwie główne grupy na podstawie obecności lub braku stylika w proboscis: Anopla (bez stylika) i Enopla (ze stylikiem). Współczesne analizy morfologiczne i molekularne sugerują jednak inne układy i często wyróżnia się jednostki takie jak Palaeonemertea, Heteronemertea i Hoplonemertea. Systematyka Nemertea pozostaje aktywnym polem badań i jest stopniowo aktualizowana wraz z nowymi danymi genetycznymi.

Różnice względem płazińców

Wstężnice bywają mylone z płaskami (Platyhelminthes) ze względu na podobny, spłaszczony kształt. Kluczowe różnice to obecność przewodu pokarmowego z odbytowym ujściem u Nemertea, wyspecjalizowany proboscis i zazwyczaj bardziej rozwinięty układ krążenia u wstężnic, podczas gdy płazińce nie mają układu krążenia i mają często braki w budowie przewodu pokarmowego.

Znaczenie dla człowieka i ochrona

Wstężnice nie mają dużego bezpośredniego znaczenia gospodarczego; nie ma istotnych pasożytów człowieka wśród tego typu. Odgrywają jednak ważną rolę w sieciach troficznych jako drapieżniki i detrytusożercy. Niektóre gatunki są badane w kontekście toksyn i mechanizmów regeneracji. Zmiany środowiskowe, zanieczyszczenie i degradacja siedlisk morskich mogą negatywnie wpływać na lokalne populacje Nemertea, lecz kwestie ochrony są rzadko szczegółowo udokumentowane dla większości gatunków.