Milton Friedman (31 lipca 1912 – 16 listopada 2006) był amerykańskim ekonomistą, jednym z najbardziej wpływowych myślicieli XX wieku. Był czołowym przedstawicielem monetaryzmu — nurtu podkreślającego zasadniczą rolę podaży pieniądza w kształtowaniu procesów gospodarczych. Friedman argumentował, że to tempo wzrostu ilości pieniądza w gospodarce ma kluczowe znaczenie dla inflacji i cykli koniunkturalnych, i proponował stabilny, przewidywalny wzrost podaży pieniądza zamiast aktywnej, nieprzewidywalnej polityki pieniężnej.

Życie i kariera

Friedman urodził się w Brooklynie, w Nowym Jorku, w rodzinie o pochodzeniu węgiersko‑żydowskim. Wychowywał się w Rahway, New Jersey. Kształcił się i pracował na kilku uczelniach — studiował na Uniwersytecie Rutgers, na Uniwersytecie Columbia oraz był związany z Uniwersytetem w Chicago, gdzie przez dekady prowadził badania i wykłady. Przez wiele lat był także związany zawodowo z instytucjami badawczymi i publicznymi. W środowisku chicagowskim współtworzył tzw. chicagowską szkołę ekonomiczną razem z innymi wybitnymi ekonomistami, takimi jak George Stigler.

Główne osiągnięcia i idee

Do najważniejszych wkładów Friedmana należą:

  • Monetaryzm — teza, że zmiany podaży pieniądza są główną przyczyną wahań gospodarczych i inflacji; postulował stabilne, przewidywalne tempo wzrostu podaży pieniądza.
  • Hipoteza dochodu permanentnego — wyjaśnia zachowania konsumpcyjne gospodarstw domowych, wskazując, że decyzje o konsumpcji zależą bardziej od oczekiwanego, stałego (permanentnego) dochodu niż od chwilowych wahań dochodu.
  • Koncept naturalnej stopy bezrobocia — twierdził, że istnieje poziom bezrobocia, którego nie da się trwale obniżyć za pomocą ekspansywnej polityki pieniężnej bez wywołania inflacji; krytykował interpretacje krzywej Philipsa, które sugerowały trwały kompromis między inflacją a bezrobociem.
  • Badania historyczne — wspólnie z Anną J. Schwartz opracował pracę „A Monetary History of the United States, 1867–1960”, w której silnie argumentowali, że błędy polityki monetarnej przyczyniły się do Wielkiego Kryzysu.
  • Propozycje polityczne — popierał mechanizmy rynkowe i ograniczoną rolę państwa; proponował m.in. system bonów szkolnych (vouchers) ułatwiający wybór szkoły przez rodziców oraz koncepcję podatku ujemnego (negative income tax) jako sposób pomocy ubogim zamiast rozbudowanych programów socjalnych.

Wpływ na politykę i społeczeństwo

W latach 1970. i 1980. idee Friedmana zyskały szeroki rozgłos i wpłynęły na politykę gospodarczą w wielu krajach. Stał się intelektualnym autorytetem dla polityków dążących do ograniczenia inflacji i zmniejszenia zakresu regulacji gospodarczych — jednym z takich polityków był prezydent Ronald Reagan, a także przywódcy innych krajów, którzy nawiązywali do zasad wolnego rynku. Friedman aktywnie popularyzował swoje poglądy poprzez książki, artykuły, programy telewizyjne i wystąpienia publiczne.

Dzieła i działalność popularyzatorska

Friedman napisał wiele książek oraz wystąpił w filmach dokumentalnych i programach telewizyjnych. Do najbardziej znanych należą Kapitalizm i wolność oraz Wybór (ang. Free to Choose) — ta ostatnia książka i towarzyszący jej cykl telewizyjny, realizowany wspólnie z żoną Rose, przyczyniły się do popularyzacji idei wolności gospodarczej i ograniczonej roli państwa wśród szerokiej publiczności.

Nagrody i rozpoznanie

W uznaniu wkładu w ekonomię Friedman otrzymał m.in. Nagrodę Banku Szwecji im. Alfreda Nobla w dziedzinie ekonomii (Nagrodę Nobla) w 1976 roku. Jego prace wywarły trwały wpływ na teorię i praktykę polityki gospodarczej oraz na kolejne pokolenia ekonomistów.

Życie prywatne i śmierć

Friedman ożenił się z Rose Director w 1938 roku. Razem mieli syna i córkę; Rose Friedman także była ekonomistką i współpracowała z nim przy niektórych projektach popularyzatorskich. Milton Friedman był zdeklarowanym agnostykiem i krytykiem wielu interwencji państwowych.

Friedman zmarł na niewydolność serca w San Francisco w Kalifornii, w wieku 94 lat. Przeżyła go żona i dwójka dzieci. Jego szczątki zostały skremowane i rozrzucone po okolicy Zatoki San Francisco.