Memnon — etiopski półbóg i sprzymierzeniec Trojan, zabity przez Achillesa

Memnon — etiopski półbóg i sprzymierzeniec Trojan w wojnie trojańskiej; waleczny rywal Achillesa, którego pokonał w dramatycznym, tragicznym starciu.

Memnon (grec. Μέμνων) był królem etiopskim i sprzymierzeńcem Trojan w czasie wojny trojańskiej. Był półbogiem, synem Tithonusa i Eos, bogini świtu. Jako wojownik uważany był za niemal równego Achillesowi pod względem sprawności i umiejętności. W czasie wojny trojańskiej Memnon sam zabił Antilocha w środku zaciekłej bitwy, a później został zabity przez Achillesa. Śmierć Memnona wydaje się być echem śmierci Hektora, innego obrońcy Troi, którego Achilles również zabił.

Pochodzenie i cechy

Memnon w mitologii greckiej jest przedstawiany jako syn Tithonusa i Eos. Tithonus był człowiekiem (w niektórych wersjach utożsamianym z potomkiem trojańskim), zaś Eos – boginią świtu – nadała jego rodowi boskie pochodzenie. Dzięki temu Memnon bywa określany jako półbóg: posiada niezwykłe zdolności wojenne i niemal nadludzką siłę, lecz jednocześnie pozostaje śmiertelny w większości przekazów.

Rola w wojnie trojańskiej

Memnon przybywa z Aethiopią (w ujęciu starożytnych Greków krainą leżącą „na wschodzie” lub „na południu”) jako sojusznik Troi w czasie długotrwałego konfliktu z Achajami. W epickim cyklu poświęconym wojnie trojańskiej jego przybycie następuje po śmierci Hektora i ma na celu wsparcie obrońców miasta. W trakcie pojedynków i bitew Memnon zabija m.in. Antilocha, co sprowadza na niego gniew Achillesa. Obaj bohaterowie spotykają się w walce, w której Achilles ostatecznie zabija Memnona.

Śmierć, żałoba i los pośmiertny

Śmierć Memnona jest jednym z najbardziej wzruszających epizodów późniejszych części mitu trojańskiego. Jego matka, Eos, opłakuje syna i według niektórych wersji błaga Zeusa o wynagrodzenie za jego śmierć. W zależności od tradycji istnieją różne rozwiązania: w niektórych podaniach Zeus nadaje Memnonowi nieśmiertelność po śmierci, w innych otrzymuje on jedynie kult herosa i uroczyste pogrzeby, a Eos swoją żałobą podkreśla motyw połączenia wojny z cyklem dnia i nocy.

Źródła literackie i recepcja

Postać Memnona nie występuje w Iliadzie Homera; jego przygody i śmierć są opisywane w późniejszych epizodach epickiego cyklu trojańskiego, przede wszystkim w zaginionej Aethiopis przypisywanej Arctinusowi z Miletu (znanej nam we fragmentach i streszczeniach) oraz w poemacie Posthomerica autorstwa Quintusa Smyrnaeusa. Wzmianki o Memnonie pojawiają się też u późniejszych autorów rzymskich i w kronikach. Temat jego pojedynku z Achillesem był popularny w sztukach plastycznych: motyw ten pojawia się na wazach, rzeźbach i sarkofagach.

Kult i symbolika

W świecie grecko-rzymskim Memnon stał się też postacią łączoną z rzeczywistymi zabytkami Egiptu: wielkie kolosy w rejonie Teb (tzw. Kolosy Memnona) w okresie hellenistycznym i rzymskim utożsamiano z imieniem Memnon i przypisywano im „głos” o świcie — zjawisko akustyczne wywoływane zmianami temperatury interpretowano jako powitanie matki, Eos. Postać Memnona funkcjonowała więc zarówno jako bohater epicki, jak i element lokalnych kultów i tradycji turystycznych w starożytności.

Znaczenie w tradycji literackiej

Memnon jest przykładem zagranicznego sojusznika Troi — bohaterskiego, szlachetnego i tragicznego zarazem. Jego śmierć podkreśla motyw nieuniknionej przewagi Achillesa, ale także roztacza obraz macierzyńskiej żałoby i mitologicznego związku między świtem (Eos) a losem wojownika. W literaturze i sztuce antycznej jego postać służyła do eksploracji tematów: odwagi, zemsty, żałoby i relacji między bogami a ludźmi.

Szukaj według litery