Minos — mityczny król Krety w mitologii greckiej, syn Zeusa i opiekun Minotaura

Minos był mitycznym pierwszym królem Krety, synem Zeusa i Europy. Poniższe historie są mitologiczne i nie mają prawdziwej podstawy historycznej. W mitach Minos przedstawiany jest zarówno jako potężny władca i twórca porządku prawnego, jak i surowy władca dążący do umocnienia swej potęgi morskiej.

Według tradycji miał żonę o imieniu Pasophae. Gdy Posejdon zesłał na Minosa pięknego byka jako znak poparcia dla jego panowania, Minos obiecał Posejdonowi, że go poświęci. Złamał jednak przysięgę i oddał innego byka. W odwecie Posejdon sprawił, że Pasophae popadła w nienaturalne pożądanie do tego byka.

Pasophae poprosiła o pomoc Dedala, który skonstruował dla niej drewnianą (mechaniczną) krowę, w której mogła się ukryć, by zbliżyć się do zwierzęcia. W wyniku tej sytuacji urodziło się potworne potomstwo — Minotaur, mający ciało człowieka i głowę byka.

Dedala przypisuje się także zbudowanie zawiłego labiryntu, w którym król umieścił Minotaura, by nikt nie mógł go odnaleźć ani uwolnić. Aby osłabić Ateny (według różnych wersji mitu jako skutek porażki w wojnie lub karę za nieposłuszeństwo), Minos narzucił im ciężki trybut: według jednej wersji co dziewięć lat kazał królowi Egejuszowi wybierać siedmiu młodych chłopców i siedem młodych dziewcząt, inni autorzy mówią o corocznym obowiązku. Młodzi Ateńczycy mieli być składani na ofiarę Minotaurowi.

W końcu Tezeusz zgłosił się na ochotnika, by być jednym z nich i przybył na Kretę wraz z córką Minosa, Ariadną. Dzięki jej pomocy (słynna nić Ariadny) Tezeusz zdołał odnaleźć drogę w labiryncie, zabić Minotaura i wydostać się na powierzchnię. W związku z wydarzeniami wokół labiryntu i ucieczki Dedala (który, według legendy, został przez Minosa uwięziony za pomoc przy konstrukcji krowy i labiryntu) pojawia się także znana opowieść o ucieczce Dedala i jego syna Ikara przy pomocy skrzydeł z wosku.

Po śmierci Minos — w jednej z wersji mitu — został jednym z sędziów zmarłych w zaświatach (Hadesie), obok takich postaci jak Radamantys czy Eakos, rozstrzygając spory dusz i dbając o porządek w krainie zmarłych.

Cywilizacja minojska, odkryta i nazwana na cześć postaci z mitu przez archeologa Arthura Evansa, otrzymała swoją nazwę właśnie od imienia Minosa. Evans prowadził wykopaliska pałacu w Knossos na Krecie, odsłaniając pozostałości wysoko rozwiniętej kultury przedgreckiej, której elementy (pałace, handel morski, charakterystyczna sztuka) stały się podstawą badań nad tą cywilizacją.

Postać Minosa łączy w sobie cechy władcy‑twórcy porządku (prawo, żegluga, potęga Krety) oraz postać tragiczną — jego czyny wobec bogów i ludzi prowadzą do serii dramatycznych wydarzeń (narodziny Minotaura, uwięzienie Dedala, trybut ateński). Z tego powodu Minos pozostaje jedną z najbardziej rozpoznawalnych postaci mitologii greckiej, łącząc w sobie elementy polityki, religii i literackiego dramatu.