Przejdź do treści
Polski Strona główna

Macierz — definicja, rodzaje, podstawowe operacje i zastosowania

Przegląd pojęcia macierzy: budowa, notacja, podstawowe działania (dodawanie, mnożenie, odwrotność), historia i najważniejsze zastosowania w nauce i informatyce.

Przegląd

W matematyce macierz to prostokątna tablica elementów (najczęściej liczb), uporządkowana w wiersze i kolumny. Formalną definicję i podstawowe pojęcia można znaleźć w literaturze matematycznej: wprowadzenie do macierzy. Graficznie pojedyncza macierz bywa przedstawiana jako siatka pól; przykład takiego schematu znajduje się poniżej: {\displaystyle A\cdot B}

Galeria obrazów

1 Obraz

Budowa i podstawowa notacja

Elementy macierzy oznacza się zwykle a_{i,j}, gdzie i to numer wiersza (liczony od góry), a j to numer kolumny (liczony od lewej). Pojęcie prostokątnej tablicy odnosi się do prostokątnego układu, a same komórki nazywa się elementami. Wiersze biegną poziomo, kolumny pionowo (kolumna). Indeksowanie elementów (np. lewy górny element o indeksach 1,1) jest standardowym sposobem odwoływania się do pozycji w macierzy.

Rodzaje macierzy

  • Macierz kwadratowa — liczba wierszy równa liczbie kolumn.
  • Macierz diagonalna, jednostkowa, zerowa — przykładowe typy szczególne.
  • Wektory w formie macierzy jednowierszowej lub jednąkolumnowej.
  • Macierze wielowymiarowe i tensory — uogólnienia na więcej niż dwa wymiary (3D i wyżej).

Podstawowe działania i własności

Dodawanie i odejmowanie macierzy wykonuje się element po elemencie — działanie jest dozwolone tylko dla macierzy o tych samych wymiarach (dodawanie, odejmowanie). Mnożenie macierzy różni się od mnożenia skalarnych liczb: iloczyn A·B istnieje, gdy liczba kolumn A równa się liczbie wierszy B, i zwykle A·B ≠ B·A (mnożenie macierzy). Istotne pojęcia związane z macierzami to wyznacznik, macierz odwrotna dla macierzy kwadratowej (gdy wyznacznik ≠ 0), rząd macierzy, wartości własne i wektory własne.

Operacje szczególne obejmują transpozycję (zamiana wierszy z kolumnami), dekompozycje (np. LU, QR, SVD) oraz przekształcenia liniowe reprezentowane przez macierze. Obrazowa ilustracja operacji i indeksowania można zobaczyć przy typowych przykładach lekcyjnych ilustrujących pozycje elementów oraz dopełniających materiałów.

Historia i nauczanie

Pojęcie macierzy wykształciło się stopniowo w XIX wieku w kontekście teorii równań liniowych i geometrii analitycznej. Na większości kierunków technicznych i matematycznych kursy poświęcone macierzom i algebrze liniowej prowadzi się już na wczesnych etapach studiów — por. programy uczelni (kursy uniwersyteckie, algebra liniowa).

Zastosowania i znaczenie

Macierze są niezbędne w wielu dziedzinach: analiza danych, grafika komputerowa, mechanika kwantowa, ekonomia, teoria sterowania, przetwarzanie sygnałów i wiele innych. W informatyce wykorzystuje się je m.in. w algorytmach uczenia maszynowego, reprezentacji grafów i operacjach na tablicach (zastosowania w informatyce). Praktyczne przykłady to transformacje w grafice 3D, rozwiązywanie układów równań liniowych oraz dekompozycje macierzy wykorzystywane w analizie statystycznej.

Rozszerzenia i ciekawostki

Poza klasycznymi macierzami 2D istnieją uogólnienia, takie jak tensory czy macierze rzadkie (sparse matrices) wykorzystywane przy dużych danych. Właściwości operacyjne (nieprzemienność mnożenia, zależność odwrotności od wyznacznika) wpływają na algorytmy numeryczne i stabilność obliczeń. Ilustrację działania algorytmów numerycznych i wizualizacji macierzy można znaleźć w materiałach dydaktycznych i zasobach online.

{\displaystyle B\cdot A}

Definicje i zapisy

Linie poziome w macierzy nazywane są rzędami, a linie pionowe kolumnami. Macierze z m rzędami i n kolumnami nazywane są m-by-n macierze (lub m×n macierzy), a m i n nazywane są jej wymiarami.

Miejsca w macierzy, w których numery są nazywane wpisami. Wpis w macierzy A, który znajduje się w numerze wiersza i i numerze kolumny j, nazywany jest wpisem i,j A. Jest on zapisany jako A[i,j] lub ai,j.

Piszemy A := ( a i j ) m × n {\i0} {\i1}profil A:=(a_{ij})_{m\i0}}aby zdefiniować{\displaystyle A:=(a_{ij})_{m\times n}}m × n matrycę A z każdym wpisem w matrycy zwanym ai,j dla wszystkich 1 ≤ im i 1 ≤ jn.

Przykład

Matryca

1 2 3 1 2 7 4 9 2 6 1 5 {\i1} {\i1}Zacznijmy od matrycy 1&2&3 {\i1}4&9&2 {\i1&5} {\displaystyle {\begin{bmatrix}1&2&3\\1&2&7\\4&9&2\\6&1&5\end{bmatrix}}}

to matryca 4×3. Ta matryca ma m=4 wiersze, a n=3 kolumny.

Element A[2,3] lub a2,3 to 7.

Operacje

Dodatek

Suma dwóch macierzy jest macierzą, która jest równa sumie (i,j)-tych wpisów dwóch macierzy:

[ 1 3 2 1 0 0 1 2 2 ] + [ 0 0 5 7 5 0 2 1 1 ] = [ 1 + 0 3 + 0 2 + 5 1 + 7 0 + 5 0 + 0 1 + 2 2 2 + 1 2 + 1 1 ] = [ 1 3 7 8 5 0 3 3 3 ] {\i1&3&2\\1&0&0\\1&2&2\end{bmatrix}}+{\begin{bmatrix}0&0&5\\7&5&0\\2&1&1\end{bmatrix}}={\begin{bmatrix}1+0&3+0&2+5\\1+7&0+5&0+0\\1+2&2+1&2+1\end{bmatrix}}={\begin{bmatrix}1&3&7\\8&5&0\\3&3&3\end{bmatrix}}} {\displaystyle {\begin{bmatrix}1&3&2\\1&0&0\\1&2&2\end{bmatrix}}+{\begin{bmatrix}0&0&5\\7&5&0\\2&1&1\end{bmatrix}}={\begin{bmatrix}1+0&3+0&2+5\\1+7&0+5&0+0\\1+2&2+1&2+1\end{bmatrix}}={\begin{bmatrix}1&3&7\\8&5&0\\3&3&3\end{bmatrix}}}

Te dwie matryce mają te same wymiary. Tutaj A + B = B + A {\i1}Styl A+B=B+A}jest prawdziwy.{\displaystyle A+B=B+A}

Pomnożenie dwóch matryc

Pomnożenie dwóch matryc jest nieco bardziej skomplikowane:

[ a 1 a 2 a 3 a 4 ] [ b 1 b 2 b 3 b 4 ] = [ ( a 1 b 1 + a 2 b 3 ) ( a 1 b 2 + a 2 b 4 ) ( a 3 b 1 + a 4 b 3 ) ( a 3 b 2 + a 4 b 4 ) ]. {\displaystyle {\begin{bmatrix}a1&a2\\a3&a4\\\end{bmatrix}}\cdot {\begin{bmatrix}b1&b2\\b3&b4 {\i1}Zacznijmy od matrycy b1+a2 {\i1}a2 {\i1}cdot b1+a2 {\i1}cdot b2+a2 {\i1}cdot b4}(a3 {\i1+a4 {\i1}cdot b3){\i1}i(a3 \i1}cdot b2+a4}cdot b4) {\displaystyle {\begin{bmatrix}a1&a2\\a3&a4\\\end{bmatrix}}\cdot {\begin{bmatrix}b1&b2\\b3&b4\\\end{bmatrix}}={\begin{bmatrix}(a1\cdot b1+a2\cdot b3)&(a1\cdot b2+a2\cdot b4)\\(a3\cdot b1+a4\cdot b3)&(a3\cdot b2+a4\cdot b4)\\\end{bmatrix}}}

Więc z Numbersem:

[ 3 5 1 4 ] [ 2 3 5 0 ] = [ ( 3 2 + 5 5 ) ( 3 3 + 5 0 ) ( 1 2 + 4 5 ) ( 1 3 + 4 0 ) ] = [ 31 9 22 3 ] {\i1&5} {\i1&4} {\i1}cdot {\i1}początek {\i1}2&3 {\i1&0}Zacznijmy od matrycy(3\i0}(3\i0}cdot 2+5cdot 5)&(3\i0}cdot 3+5cdot 0){\i0}(1\i0}cdot 2+4cdot 5)&(1\cdot 3+4\cdot 0)\\\end{bmatrix}}={\begin{bmatrix}31&9\\22&3\\\end{bmatrix}}} {\displaystyle {\begin{bmatrix}3&5\\1&4\\\end{bmatrix}}\cdot {\begin{bmatrix}2&3\\5&0\\\end{bmatrix}}={\begin{bmatrix}(3\cdot 2+5\cdot 5)&(3\cdot 3+5\cdot 0)\\(1\cdot 2+4\cdot 5)&(1\cdot 3+4\cdot 0)\\\end{bmatrix}}={\begin{bmatrix}31&9\\22&3\\\end{bmatrix}}}

  • Dwie macierze mogą być mnożone ze sobą, nawet jeśli mają różne wymiary, o ile liczba kolumn w pierwszej macierzy jest równa liczbie wierszy w drugiej macierzy.
  • Wynikiem mnożenia, zwanego produktem, jest inna matryca o tej samej liczbie wierszy co pierwsza matryca i tej samej liczbie kolumn co druga matryca.
  • mnożenie matryc nie jest komutatywne, co ogólnie oznacza, że A B ≠ B A {\i0}displaystyle A \i0}cdot B \i0}neq B \i0cdot A} {\displaystyle A\cdot B\neq B\cdot A}
  • zwielokrotnienie matryc jest asocjacyjne, co oznacza, że ( A B ) C = A ( B C ) {\i1} {\displaystyle (A\cdot B)\cdot C=A\cdot (B\cdot C)}

Specjalne matryce

Istnieją pewne matryce, które są specjalne.

Matryca kwadratowa

Matryca kwadratowa ma taką samą liczbę wierszy jak kolumny, więc m=n.

Przykładem kwadratowej matrycy jest

5 - 2 4 0 9 1 - 7 6 8 {\i1} {\i1}Zacznijmy od matrycy 5&-2&4 {\i1}0&9&1 {\i1}-7&6&8 {\i1}zakończymy. {\displaystyle {\begin{bmatrix}5&-2&4\\0&9&1\\-7&6&8\\\end{bmatrix}}}

Ta macierz ma 3 rzędy i 3 kolumny: m=n=3.

Tożsamość

Każdy kwadratowy zestaw wymiarów matrycy ma specjalny odpowiednik zwany "matrycą tożsamości". Matryca tożsamości ma tylko zera, z wyjątkiem zera na przekątnej głównej, gdzie znajdują się wszystkie. Na przykład:

1 0 0 0 1 0 0 0 1 {\i1} {\i1}Styl stylistyczny {\i0}początek matrycy {\i1&0&0} {\displaystyle {\begin{bmatrix}1&0&0\\0&1&0\\0&0&1\\\end{bmatrix}}}

to matryca tożsamości. Dla każdego kwadratowego zestawu wymiarów istnieje dokładnie jedna matryca tożsamości. Matryca tożsamości jest szczególna, ponieważ przy mnożeniu każdej macierzy przez matrycę tożsamości, wynikiem jest zawsze matryca oryginalna bez żadnych zmian.

Inwersyjna matryca

Odwrotna matryca to matryca, która po pomnożeniu przez inną matrycę równa się matrycy tożsamości. Na przykład:

[ 7 8 6 7 ] [ 7 - 8 - 6 7 ] = [ 1 0 0 1 ] {\i1} {\i1}Styl stylistyczny {\i1}początek{\i0}7&8\6&7\\\end{bmatrix}}\cdot {\begin{bmatrix}7&-8\\-6&7\\\end{bmatrix}}={\begin{bmatrix}1&0\\0&1\\\end{bmatrix}}} {\displaystyle {\begin{bmatrix}7&8\\6&7\\\end{bmatrix}}\cdot {\begin{bmatrix}7&-8\\-6&7\\\end{bmatrix}}={\begin{bmatrix}1&0\\0&1\\\end{bmatrix}}}

{\displaystyle {\begin{bmatrix}7&8\\6&7\\\end{bmatrix}}} .

Wzór na odwrotność matrycy 2x2, [ x y z v ] {\i1}jest:

(1 d e t ) [ v - y - z x ] {\i1} {\i1}-z&x {\i1}...{\i1} {\displaystyle \left({\frac {1}{det}}\right){\begin{bmatrix}v&-y\\-z&x\end{bmatrix}}}

 W macierzy 2x2, wyznacznik jest równy:

x v - y z {\i1}displaystyle {\i1}(xv-yz}} {\displaystyle {xv-yz}}

Matryca jednej kolumny

Matryca, która ma wiele wierszy, ale tylko jedną kolumnę, jest nazywana wektorem kolumnowym.

Czynniki determinujące

Wyznacznik bierze kwadratową matrycę i oblicza prostą liczbę, skalar. Aby zrozumieć, co ta liczba oznacza, weź każdą kolumnę macierzy i narysuj ją jako wektor. Równoległobok narysowany przez te wektory ma powierzchnię, która jest wyznacznikiem. Dla wszystkich macierzy 2x2, wzór jest bardzo prosty: det ([ a b c d ] = a d - b c {\i0}displaystyle \i0}det \i1}left(\i0}a&b\i0}c&d\i0}end {\i1}right)=ad-bc} {\displaystyle \det \left({\begin{bmatrix}a&b\\c&d\\\end{bmatrix}}\right)=ad-bc}

Dla matryc 3x3 formuła jest bardziej skomplikowana: det ( [ a 1 b 1 c 1 a 2 b 2 c 2 a 3 b 3 c 3 ] ) = a 1 ( b 2 c 3 - c 2 b 3 ) - a 2 ( b 1 c 3 - c 1 b 3 ) + a 3 ( b 1 c 2 - c 1 b 2 ) {\i1}styk stylistyczny \i0}det \i0}left(\i0}a_{1}&b_{1}&c_{1}\\a_{2}&b_{2}&c_{2}\\a_{3}&b_{3}&c_{3}\\\end{bmatrix}}\right)=a_{1}(b_{2}c_{3}-c_{2}b_{3})-a_{2}(b_{1}c_{3}-c_{1}b_{3})+a_{3}(b_{1}c_{2}-c_{1}b_{2})} {\displaystyle \det \left({\begin{bmatrix}a_{1}&b_{1}&c_{1}\\a_{2}&b_{2}&c_{2}\\a_{3}&b_{3}&c_{3}\\\end{bmatrix}}\right)=a_{1}(b_{2}c_{3}-c_{2}b_{3})-a_{2}(b_{1}c_{3}-c_{1}b_{3})+a_{3}(b_{1}c_{2}-c_{1}b_{2})}

Nie ma prostych formuł dla wyznaczników większych macierzy, a wielu programistów uczy się, jak sprawić, by komputery szybko znajdowały duże wyznaczniki.

Właściwości czynników warunkujących

Istnieją trzy zasady, których przestrzegają wszystkie determinanty. Te są:

  • Wyznacznikiem matrycy tożsamości jest 1
  • W przypadku wymiany dwóch wierszy lub dwóch kolumn macierzy, determinant mnoży się przez -1. Matematycy nazywają to przemianą.
  • Jeśli wszystkie liczby w jednym wierszu lub kolumnie zostaną pomnożone przez inną liczbę n, wówczas wyznacznik jest mnożony przez n. Ponadto, jeśli matryca M ma kolumnę v, która jest sumą dwóch matryc kolumn v 1 {\i1} {\displaystyle v_{1}}i v 2 {\i1} {\i1}displaystylu v_{\i0}} {\displaystyle v_{2}}wtedy wyznacznik M jest sumą wyznaczników M z v 1 {\i1}stystylem v{\displaystyle v_{1}}_{\i0} zamiast v, a M z v 2 {\i1}stystystykiem v_{\i0}{\displaystyle v_{2}} zamiast v. Te dwa warunki nazywane są wieloliniowością.

Patrz także

  • Algebra liniowa
  • Numeryczna algebra liniowa

Kontrola władz Edit this at Wikidata

Pytania i odpowiedzi

P: Co to jest macierz?

O: Macierz to prostokąt z liczbami, ułożonymi w wierszach i kolumnach. Rzędy są liniami od lewej do prawej (poziomymi), a kolumny od góry do dołu (pionowymi).

P: Jak przedstawia się macierze?

O: Macierze są często przedstawiane za pomocą dużych rzymskich liter, takich jak A, B i C.

P: Co się stanie, gdy pomnoży Pan dwie matryce?

O: Iloczyn AB nie zawsze daje taki sam wynik jak BA, co różni się od mnożenia zwykłych liczb.

P: Czy macierz może mieć więcej niż dwa wymiary?

O: Tak, macierz może mieć więcej niż 2 wymiary, jak np. macierz 3D. Może być również jednowymiarowa, jako pojedynczy wiersz lub kolumna.

P: Gdzie stosuje się macierze?

O: Macierze są wykorzystywane w wielu naukach przyrodniczych i informatyce, inżynierii, fizyce, ekonomii i statystyce.

P: Kiedy na uniwersytetach prowadzi się kursy o macierzach?

O: Na uniwersytetach zwykle prowadzi się kursy dotyczące macierzy (zwykle nazywane algebrą liniową) na bardzo wczesnym etapie studiów - czasami nawet na pierwszym roku.

P: Czy można dodawać lub odejmować macierze razem?

O: Tak - istnieją zasady dodawania i odejmowania macierzy razem, ale różnią się one od zasad dotyczących zwykłych liczb.

Powiązane artykuły

Autor

AlegsaOnline.com Macierz — definicja, rodzaje, podstawowe operacje i zastosowania

URL: https://pl.alegsaonline.com/art/62849

Udostępnij