Marie Carmichael Stopes (Edynburg, 15 października 1880 - Dorking, 2 października 1958) była brytyjską paleobotaniczką, autorką i działaczką na rzecz kontroli urodzeń. Jej działalność naukowa i publicystyczna oraz inicjatywy organizacyjne miały duży wpływ na rozwój ruchu planowania rodziny w Wielkiej Brytanii i w całym Imperium Brytyjskim.

Praca naukowa i wczesna kariera

Stopes rozpoczęła karierę jako paleobotaniczka — prowadziła badania nad skamieniałościami roślin i publikowała prace z zakresu paleontologii roślinnej. Zdobyte doświadczenie naukowe i umiejętność pisania popularyzatorskiego pomogły jej później w działalności publicznej i w komunikowaniu kontrowersyjnych idei szerokiej publiczności.

Działalność na rzecz planowania rodziny

W okresie po I wojnie światowej Stopes zyskała rozgłos jako autorka i działaczka w zakresie kontroli urodzeń. Jej książka Married Love (wydana w 1918 roku) oraz biuletyn "Birth Control News" stały się ważnymi narzędziami popularyzacji wiedzy o seksualności małżeńskiej, antykoncepcji i zdrowiu reprodukcyjnym. Książka poruszała nie tylko kwestie techniczne, lecz także emocjonalne aspekty życia małżeńskiego, przyczyniając się do zmiany postaw wobec intymności i roli kobiety w małżeństwie.

W 1921 roku Stopes otworzyła w Londynie pierwszą w Wielkiej Brytanii klinikę planowania rodziny — tzw. Mothers' Clinic — która miała udostępniać porady i środki zapobiegania niechcianej ciąży, zwłaszcza kobietom o niskich dochodach. Kliniki tego typu stały się wzorem dla kolejnych placówek, a ich działalność przyczyniła się do zwiększenia dostępności usług związanych z antykoncepcją i ochroną zdrowia reprodukcyjnego.

Publikacje i komunikacja społeczna

  • Married Love — jedna z najważniejszych książek Stopes, oddziałująca na dyskurs o małżeństwie i seksualności.
  • Biuletyn "Birth Control News" — platforma informacyjna i organizacyjna, za pomocą której Stopes prowadziła kampanie edukacyjne i informacyjne.
  • Inne artykuły i broszury — przeznaczone zarówno dla specjalistów, jak i dla szerokiej publiczności, skupione na praktycznych aspektach planowania rodziny.

Krytyka i kontrowersje

Kariera Marie Stopes nie była wolna od kontrowersji. Choć działała na rzecz poprawy zdrowia reprodukcyjnego kobiet i zwiększenia dostępu do antykoncepcji, niektóre jej poglądy — zwłaszcza związane z eugeniką — są dziś powszechnie krytykowane. Stopes popierała idee selekcji i wspierała praktyki, które współcześnie oceniane są jako dyskryminujące i sprzeczne z prawami człowieka. Jej publiczne wystąpienia i spory z przedstawicielami Kościoła oraz innymi przeciwnikami kontroli urodzeń również przyczyniły się do polarizacji opinii o jej działalności.

Dziedzictwo

Działalność Stopes przyczyniła się do upowszechnienia wiedzy o antykoncepcji i do tworzenia instytucji wspierających planowanie rodziny. Organizacje i kliniki, wzorowane na jej inicjatywach, ułatwiły dostęp do porad i środków antykoncepcyjnych dla wielu kobiet. Po jej śmierci pamięć o jej pracy była kontynuowana przez różne instytucje; w późniejszych dekadach powstała organizacja nosząca jej imię — Marie Stopes International — która kontynuuje działania w zakresie opieki reprodukcyjnej na świecie (organizacja ta powstała po śmierci Stopes i działa niezależnie od jej osobistych poglądów).

Ocena historyczna

Ocena dorobku Marie Stopes jest złożona: z jednej strony była pionierką w walce o prawa reprodukcyjne kobiet i autorką wpływowych publikacji, z drugiej jej poglądy eugeniczne i niektóre praktyki budzą dziś poważne zastrzeżenia. Współczesne opracowania historyczne starają się przedstawiać jej działalność w kontekście społecznym i ideologicznym epoki, jednocześnie krytycznie odnosić się do aspektów jej myśli, które są sprzeczne z dzisiejszymi standardami etycznymi.