Lythronax to wymarły rodzaj tyranozaurydowego dinozaura teropoda. Żył około 80 milionów lat temu (mya) na terenie dzisiejszego południowego Utah. L. argestes jest najstarszym znanym tyranozaurydem na podstawie jego pozycji stratygraficznej. Odkrycie holotypu w utworach późnej kredy (formacja Wahweap/Kaiparowits — południowa część Laramidii) zostało opisane naukowo w 2013 roku; autorzy opisu nadali rodzajowi nazwę oznaczającą „króla krwi” (od greckiego) oraz epitet gatunkowy nawiązujący do południowo-zachodniego położenia stanowiska.

Odkrycie i nazwa

Holotyp obejmuje dobrze zachowaną czaszkę oraz fragmentaryczny szkielet postkranialny. Materiał został odkopany przez zespoły paleontologiczne badające późnokredowe osady w południowym Utah i opisany w 2013 r. Dzięki precyzyjnemu datowaniu osadów okazało się, że Lythronax żył kilkanaście milionów lat przed słynnym Tyrannosaurus, co ma znaczenie dla rekonstrukcji ewolucji tyranozaurydów.

Budowa czaszki i zębów

Czaszka Lythronax była krótka i masywna, przystosowana do silnego ugryzienia. Kość gnykowa jest stosunkowo krótka – stanowi mniej niż dwie trzecie całkowitej długości czaszki. Cała czaszka jest bardzo szeroka — jej szerokość stanowi około 0,4 długości czaszki, co nadaje jej „pancerny”, mocny wygląd. Ogólnie rzecz biorąc, czaszka jest podobna do czaszek Tyrannosaurus i Tarbosaurus, z zaokrąglonym profilem i silnie rozwiniętymi łukami jarzmowymi.

Jego mocne szczęki zawierały ostre, grube zęby o zróżnicowanej wielkości: pierwsze pięć zębów (licząc od przedniej części szczęki) było wyraźnie większych niż pozostałe sześć, co wskazuje na specjalizację w chwytaniu i miażdżeniu ofiary. Wyraźne, częściowo skierowane do przodu oczodoły sugerują dobre widzenie stereoskopowe — przydatne przy tropieniu i chwytaniu zdobyczy.

Rozmiary i sylwetka

Porównania z jego bliskimi krewnymi sugerują, że Lythronax miałby około 7–8 metrów długości i ważyłby około 2,5–3 ton. Za czaszką reszta szkieletu jest podobna do szkieletu innych tyranozaurydów: silne, potężne tylne kończyny, skrócone przednie kończyny z dwiema gruczołowatymi pazurami i masywny ogon używany do równowagi.

Środowisko życia i paleoekologia

Lythronax zamieszkiwał wilgotne niziny i równiny zalewowe późnej kredy, gdzie współwystępował z różnymi roślinożernymi dinozaurami — hadrozaurami, ceratopsami i innymi dużymi formami. Jego budowa wskazuje, że był drapieżnikiem szczytowym tego ekosystemu, polującym na duże zdobycze lub korzystającym z padliny. Oddzielone od wschodniej części kontynentu płytkim morzem zachodnie tereny Laramidii sprzyjały powstawaniu endemicznych linii ewolucyjnych, co tłumaczy unikatowe cechy Lythronax.

Znaczenie naukowe

Lythronax jest ważnym ogniwem w poznaniu ewolucji tyranozaurydów — pokazuje, że cechy takie jak szeroka, masywna czaszka i stereoskopowe widzenie pojawiły się wcześniej niż u późniejszych gigantów (np. Tyrannosaurus). Odkrycie to pomaga wyjaśnić tempo i sposób, w jaki rozwijały się przystosowania drapieżne wśród tyranozaurynów w obrębie izolowanej fauny zachodniej Ameryki Północnej.

Charakterystyczne cechy (podsumowanie)

  • Krótka, bardzo szeroka i masywna czaszka;
  • Kość gnykowa krótsza niż 2/3 długości czaszki;
  • Wyraźnie zróżnicowane zęby — pierwsze pięć większych niż pozostałe sześć;
  • Rozmiary: około 7–8 m długości, ~2,5–3 tony masy;
  • Pozycja stratygraficzna: najstarszy znany przedstawiciel tyranozaurydów na podstawie znanych osadów z południowego Utah.

Badania nad Lythronax i dalsze odkrycia skamieniałości w regionie nadal uzupełniają obraz zróżnicowania i ewolucji tyranozaurydów w późnej kredzie.