Les XX (Les Vingt) – belgijska grupa artystyczna i wystawy (1883–1893)

Les XX (Les Vingt) — belgijska grupa artystyczna (1883–1893). Przełomowe wystawy z udziałem Moneta, van Gogha, Seurata i innych — historia awangardy belgijskiej.

Les XX była grupą dwudziestu belgijskich malarzy, projektantów i rzeźbiarzy. Została założona w 1883 roku przez brukselskiego prawnika, wydawcę i przedsiębiorcę Octave'a Mausa. Przez dziesięć lat "Les Vingt", jak sami siebie nazywali, organizowali coroczną wystawę swojej sztuki. Każdego roku do udziału w wystawie zapraszano również dwudziestu międzynarodowych artystów. Wśród artystów zaproszonych w ciągu tych lat byli m.in: Camille Pissarro (1887, 1889, 1891), Claude Monet (1886, 1889), Georges Seurat (1887, 1889, 1891, 1892), Paul Gauguin (1889, 1891), Paul Cézanne (1890) i Vincent van Gogh (1890, 1891).

W 1893 roku towarzystwo Les XX zostało przekształcone w "La Libre Esthétique".

Les XX powstało jako odpowiedź na konserwatywne środowisko artystyczne Belgii końca XIX wieku. Inicjatorem i animatorem ugrupowania był Octave Maus, który poza działalnością organizacyjną pełnił rolę krytyka i wydawcy, promując nowoczesne tendencje w sztuce. Głównym celem grupy było stworzenie przestrzeni niezależnej od akademickich jurorów i salonów, gdzie mogli pokazywać swoje prace artyści eksperymentujący z nowymi środkami wyrazu.

Działalność i wystawy

Od 1884 roku Les XX organizowało coroczne wystawy w Brukseli, które szybko zyskały rozgłos w całej Europie. Każdej edycji towarzyszył katalog oraz program wystawy, a przedsięwzięcia często uzupełniane były wykładami, wieczorami literackimi i koncertami — co podkreślało eklektyczny charakter ich zainteresowań: malarstwa, rzeźby, grafiki, a także sztuki użytkowej i muzyki. Dzięki zapraszaniu czołowych artystów francuskich i innych europejskich awangard, Les XX przyczyniło się do popularyzacji impresjonizmu, neoimpresjonizmu (pointylizmu) i symbolizmu w Belgii.

Członkowie i postawy artystyczne

W skład stałej grupy wchodzili przede wszystkim belgijscy malarze i rzeźbiarze, choć skład ulegał przetasowaniom w kolejnych latach. W kręgu Les XX znajdowali się m.in. artyści o różnych orientacjach stylistycznych — od realistów przez impresjonistów po symbolistów i neoimpresjonistów. Do najbardziej znanych belgijskich twórców związanych z ugrupowaniem należeli m.in. James Ensor, Théo van Rysselberghe i Fernand Khnopff (wymienieni tu przykładowo jako postaci silnie kojarzone z modernizmem belgijskim).

Wpływ i znaczenie

Wystawy Les XX odegrały istotną rolę w międzynarodowej wymianie artystycznej końca XIX wieku. Pokazywali się tu zarówno artyści już znani, jak i twórcy młodsi, eksperymentujący z nowymi formami i technikami. Publiczne debaty i kontrowersje związane z niektórymi ekspozycjami (np. odmienne reakcje krytyki i widowni na prace neoimpresjonistów czy symbolistów) stały się częścią procesu akceptacji awangardy w szerszej kulturze wizualnej Europy.

Przekształcenie w La Libre Esthétique

W 1893 roku, po dekadzie intensywnej działalności, Les XX zostało rozwiązane i zastąpione przez stowarzyszenie La Libre Esthétique, również zainicjowane i kierowane przez Octave'a Mausa. Nowa instytucja miała luźniejszą strukturę (bez stałego, zamkniętego składu „dwudziestu” członków) i szerszy zakres działań: kontynuowała organizację wystaw międzynarodowych, ale w większym stopniu integrowała sztuki dekoracyjne, rzemiosło artystyczne oraz muzykę i literaturę. La Libre Esthétique działała aktywnie do wybuchu I wojny światowej, przyczyniając się do dalszego rozwoju europejskiej moderny.

Dziedzictwo Les XX to przede wszystkim złamanie monopolistycznych struktur akademii i wprowadzenie do belgijskiej publicznej sfery wystawienniczej najświeższych zachodnioeuropejskich prądów artystycznych. Jego działalność miała trwały wpływ na kształtowanie się sztuki nowoczesnej w Belgii i na kontakty artystów belgijskich z kolegami z Francji i innych krajów.

Szukaj według litery