H.P. Lovecraft — amerykański twórca horroru i fantasy (1890–1937)

H.P. Lovecraft (1890–1937) — amerykański mistrz horroru i fantasy, twórca przerażających mitów i obcych stworzeń, które na zawsze zmieniły literaturę grozy.

Howard Phillips Lovecraft (20 sierpnia 1890 – 15 marca 1937) był amerykańskim pisarzem fantasy, horroru i science fiction. Przez całe życie tworzył głównie krótkie formy — opowiadania i nowele — publikowane przede wszystkim w czasopismach pulpowych (najbardziej znane: "Weird Tales"). Jego styl łączył elementy gotyckiego niepokoju, atmosfery grozy i tzw. "kosmicznego horroru" — poczucia, że ludzkość jest wobec wszechświata obojętna i bez znaczenia.

Napisał wiele przerażających opowiadań, z których najbardziej znane to m.in. "Zew Cthulhu" (The Call of Cthulhu), "W górach szaleństwa" (At the Mountains of Madness), "Kolor z poza przestrzeni" (The Colour Out of Space) czy "Dunwich Horror" (The Dunwich Horror). Często pojawiały się w nich dziwne, pozaziemskie istoty i byty — m.in. Cthulhu, Wielcy Przodkowie (Great Old Ones), Nyarlathotep, Yog-Sothoth czy shoggothy — które Lovecraft wymyślał sam lub rozwijał w ramach tzw. "Cthulhu Mythos" wspólnie z innymi pisarzami należącymi do tzw. Lovecraft Circle. Stworzenia te były absolutnie obojętne wobec ludzi: nie dążyły do bezpośredniego zła z ludzkiego punktu widzenia, ale ich istnienie i działania często prowadziły do szaleństwa, rozpaczy i unicestwienia. Ludzie byli dla nich jak mrówki — mało znaczące i łatwe do zignorowania. Lovecraft często posługiwał się pierwszoosobową narracją, fragmentarycznymi dokumentami, dziennikami i listami, co pogłębiało poczucie realizmu i niepokoju.

Opowiadania Lovecrafta były inspiracją dla wielu innych autorów, a duch jego twórczości — poczucie niepojętej, bezosobowej grozy i układu sił znacznie wykraczającego poza ludzkie rozumienie — jest obecny w literaturze, filmie, grach i sztuce XX i XXI wieku. Do pisarzy, którzy inspirowali się lub współpracowali z Lovecraftem, należeli m.in. Robert E. Howard, Clark Ashton Smith, Frank Belknap Long. Po śmierci Lovecrafta jego dorobek popularyzowali i wydawali m.in. August Derleth i Donald Wandrei, którzy współzałożyli wydawnictwo Arkham House, aby zachować i upowszechnić jego utwory.

Życie

Lovecraft urodził się i większość życia spędził w Providence w stanie Rhode Island. Pochodził z zamożnej rodziny, lecz w młodości doświadczył problemów zdrowotnych i rodzinnych — jego ojciec cierpiał na chorobę neurologiczną i trafił do szpitala psychiatrycznego, a matka również miała problemy ze zdrowiem psychicznym. Już jako dziecko wykazywał duże zdolności literackie i ogromną wiedzę encyklopedyczną. W 1919 roku poślubił Sonię H. Greene; małżeństwo było krótkie i zakończyło się separacją. Przez większą część życia Lovecraft zmagał się z ubóstwem i brakiem stałych dochodów, utrzymywał się głównie z pisania, korekt i licznych listów — był niezwykle płodnym korespondentem, a jego listy stanowią dziś ważne źródło wiedzy o jego poglądach i metodzie twórczej.

Kontrowersje

Współczesna recepcja Lovecrafta jest złożona: z jednej strony jest on uznawany za jednego z najważniejszych twórców tzw. literatury weird i kosmicznego horroru; z drugiej strony jego poglądy rasistowskie, wyrażane zarówno w niektórych opowiadaniach, jak i w prywatnej korespondencji, budzą krytykę i dyskusje na temat miejsca jego twórczości w kulturze. Badacze i czytelnicy starają się dziś oddzielać wartość artystyczną jego dzieł od jego osobistych uprzedzeń, jednocześnie nie bagatelizując ich wpływu na odbiór tekstów.

Śmierć i dziedzictwo

Lovecraft zmarł w Providence 15 marca 1937 roku na raka jelita cienkiego. Został pochowany na cmentarzu Swan Point w Providence. Po jego śmierci zainteresowanie jego twórczością rosło stopniowo — szczególną rolę odegrały wydania zbiorowe i praca badaczy oraz fanów. Terminy takie jak "Cthulhu Mythos" weszły do kanonu i zainspirowały setki adaptacji: filmy (np. ekranizacje i luźne adaptacje w kinie niezależnym), gry planszowe i komputerowe, a szczególnie kultową grę fabularną "Call of Cthulhu" (Chaosium, 1981), muzykę, sztuki wizualne i literaturę popularną. Instytucje i festiwale poświęcone Lovecraftowi, szkoły krytyczne analizujące jego dorobek oraz liczne przekłady przyczyniły się do utrwalenia jego wpływu na kulturę masową i literaturę grozy.

Choć Lovecraft za życia nie osiągnął dużego majątkowego sukcesu ani szerokiej sławy, dziś jest powszechnie uznawany za jednego z najbardziej wpływowych autorów gatunku, a jego koncepcja kosmicznego, bezosobowego zagrożenia pozostaje inspiracją dla kolejnych pokoleń twórców.

Szukaj według litery