Hans Christian Andersen (2 kwietnia 1805 - 4 sierpnia 1875) był duńskim pisarzem, najbardziej znanym jako autor baśni, które przetłumaczono na dziesiątki języków i które stały się częścią światowego kanonu literatury dziecięcej i nie tylko.

Andersen urodził się w Odense, w Danii. Jego ojciec był szewcem, a matka prała ubrania dla klientów. Rodzina była biedna. Kiedy Andersen miał 11 lat, jego ojciec zmarł. W wieku 14 lat Andersen opuścił swoją matkę i dom. Przeprowadził się do Kopenhagi, gdzie starał się zaistnieć w świecie teatru i sztuki.

Król pomógł Andersenowi dokończyć jego edukację — dzięki mecenatowi możliwe było kontynuowanie nauki i rozpoczęcie studiów w stolicy. Andersen marzył o karierze aktora lub tancerza, lecz szybko okazało się, że nie odnajduje się w tym zawodzie. Zamiast tego poświęcił się pisaniu: tworzył powieści, sztuki teatralne, wiersze, opowiadania i książki podróżnicze. W 1835 roku opublikował cztery bajki, które spodobały się czytelnikom — po tym sukcesie Andersen skoncentrował się przede wszystkim na pisaniu baśni i opowieści dla dzieci i dorosłych.

Historie Andersena były popularne w całej Europie. Został zaproszony do domów bogatych i wpływowych osób, podróżował po kontynencie i spotykał czołowe osobistości kultury swoich czasów. Zakochał się w kilku mężczyznach i kobietach. Zakochał się w piosenkarce Jenny Lind. Zakochał się również w tancerzu baletowym Haraldzie Scharffie.

Najważniejsze dzieła

Choć Andersen pisał także powieści i sztuki, to baśnie przyniosły mu największą sławę. Do najbardziej znanych należą m.in.:

  • Mała Syrenka (The Little Mermaid)
  • Nowe szaty cesarza (The Emperor's New Clothes)
  • Cynowy żołnierzyk (The Steadfast Tin Soldier)
  • Brzydkie kaczątko (The Ugly Duckling)
  • Królowa Śniegu (The Snow Queen)
  • Calineczka (Thumbelina)
  • Dziewczynka z zapałkami (The Little Match Girl)

Jego baśnie często łączą elementy fantastyczne z realistycznymi obserwacjami społecznymi i osobistymi przeżyciami autora. Cechuje je oszczędny, melodyjny język i silny ładunek emocjonalny — zarówno liryczny, jak i melancholijny.

Styl i tematyka

Twórczość Andersena wyróżniała się tym, że nie zawsze trwała w konwencji dydaktycznej baśni ludowej. Autor wprowadzał postacie samotne, wyobcowane, często pogrążone w tęsknocie i cierpieniu, a jednocześnie ukazywał przemiany i katharsis. W jego opowieściach pojawiają się motywy przemiany, ofiary, miłości nieodwzajemnionej, konfliktu między marzeniem a rzeczywistością oraz krytyki obyczajowej. Wielu krytyków podkreśla również autobiograficzne wątki — Andersen czerpał z własnych doświadczeń biedy, podróży i poczucia inności.

Życie osobiste i podróże

Andersen pozostał kawalerem i przez całe życie doświadczał namiętności, które często były jednostronne. Pisał pełne żaru listy miłosne i tęskne opisy osób, które podziwiał. W czasie licznych podróży po Europie odwiedzał Włochy, Francję, Niemcy, Anglię — w Wielkiej Brytanii poznał m.in. Charlesa Dickensa, z którym łączyła go skomplikowana, chwilami przyjazna relacja. Andersen był postacią medialną XIX wieku: jego podróże i spotkania z arystokracją i inteligencją przynosiły mu sławę, ale nie zawsze dawały spokój.

Według relacji biograficznych, Andersen miał zwyczaj zabierać ze sobą linę — anegdota ta pojawia się w opisach i ma charakter ciekawostki o jego ostrożności i specyficznych nawykach, niekoniecznie wyjaśnionej jednoznacznie.

Choroba, śmierć i upamiętnienie

Wiosną 1872 roku Andersen upadł z łóżka i od tego czasu jego siły zaczęły słabnąć. W późniejszych latach pojawiły się objawy choroby wątroby; ostatecznie zmarł 4 sierpnia 1875 roku w Kopenhadze. Został pochowany na cmentarzu Assistens Kirkegård w Kopenhadze.

Jego pamięć jest pielęgnowana w licznych formach: w Odense działa muzeum poświęcone jego życiu i twórczości, a w Kopenhadze stoi słynna rzeźba Małej Syrenki, która stała się jednym z symboli Danii. W 1956 roku powołano Międzynarodową Nagrodę im. Hansa Christiana Andersena (Hans Christian Andersen Award) za wybitne osiągnięcia w literaturze dziecięcej — to jedno z najważniejszych wyróżnień w tej dziedzinie.

Dziedzictwo

Baśnie Andersena są stale adaptowane — powstają ich tłumaczenia, inscenizacje teatralne, filmy, balety i animacje. Jego opowieści, choć osadzone w XIX wieku, poruszają uniwersalne tematy, przez co pozostają aktualne i poruszające kolejne pokolenia czytelników. Hans Christian Andersen jest powszechnie uznawany za jednego z najważniejszych twórców literatury dziecięcej i literatury fantastycznej w ogóle.