Wyrzutek z Wysp (tytuł oryg. An Outcast of the Islands) to druga powieść Josepha Conrada, opublikowana w 1896 roku. Książka czerpie z doświadczeń Conrada jako marynarza i była inspirowana jego służbą na parowcu Vigar. To powieść psychologiczna umieszczona w realiach kolonialnej Azji Południowo-Wschodniej, w której autor bada motywy winy, zdrady i moralnego upadku.
Fabuła
Powieść opowiada o stopniowym upadku Petera Willemsa. Willems, pracujący wcześniej w handlu na morzu, ma złe skłonności i — jak wskazuje — złą reputację. Po serii niejasnych i kompromitujących wydarzeń ucieka przed skandalem w Makassar, by znaleźć schronienie w ukrytej tubylczej wiosce zarządzanej przez wodza, któremu pomaga Tom Lingard. Mimo okazanego mu zaufania i gościnności, Willems zdradza tych, którzy mu pomagają — popadając w zdradę z powodu swojego niszczycielskiego pożądania do córki wodza. Jego wybory prowadzą do tragicznych konsekwencji dla siebie i osób wokół niego.
Postacie i motywy
Centralną postacią jest Peter Willems — skomplikowany antybohater, którego działania napędzane są egoizmem, słabością i egoistycznymi namiętnościami. Ważną rolę odgrywa Tom Lingard, postać pojawiająca się również w innych powieściach Conrada. Lingard występuje m.in. w Almayer's Folly (1895) oraz w The Rescue (1920); w tych utworach Conrad rozwija wątek kolonialnych kontaktów i osobistych relacji między Europejczykami a miejscową ludnością. Powieść eksploruje tematy kolonializmu, konfliktu kultur, zdrady osobistej i moralnego zepsucia, pokazując, jak izolacja i pokusa mogą zniszczyć człowieka.
Styl i kontekst
Conrad używa gęstego, sugestywnego języka i szczególnej uwagi dla psychologii postaci. Narracja łączy elementy przygodowe z refleksyjną analizą moralności, a opisy krajobrazów i życia na morzu tworzą tło dla dramatów wewnętrznych bohaterów. Powieść odzwierciedla zainteresowanie Conrada problemami kolonializmu i etycznymi dylematami wynikającymi z zetknięcia różnych światów.
Adaptacje i wpływ
Powieść została zaadaptowana filmowo — film w 1952 roku w reżyserii Carla Reeda (Carol Reed) z Trevorem Howardem jako Willems, Ralphem Richardsonem jako Lingardem oraz z Robertem Morleyem i Wendy Hiller w rolach drugoplanowych. Utwór Conrada wywarł też wpływ literacki: fraza z powieści została zacytowana w wierszu T. S. Eliota — The Hollow Men — przez T. S. Eliota w słowach "Życie jest bardzo długie".
Powieść bywa omawiana jako ważny punkt w twórczości Conrada — łączący jego doświadczenia morskie z głęboką psychoanalizą postaci i krytycznym spojrzeniem na mechanizmy władzy i wyzysku w epoce kolonialnej.
