Fontanna Apolla (Bassin d'Apollon) w Pałacu Wersalskim — historia, opis, repliki

Historia powstania

Pierwotnie w miejscu dzisiejszej fontanny istniał staw wykopany jeszcze za panowania Ludwika XIII (1639), znany jako Staw Łabędzi. W 1671 roku Ludwik XIV powiększył staw i zlecił przekształcenie tego miejsca w bardziej reprezentacyjną akcentowaną część ogrodów. To wówczas Charles Le Brun zaproponował, aby dedykować zbiornik Apollo ze względu na jego osiowe usytuowanie w kierunku wschód–zachód (orientacji) oraz z powodu licznych aluzji do władcy jako boga słońca.

Złocony posąg główny (według historycznych zapisów wykonany przez rzeźbiarza Tuby'ego z Rzymu) został zainstalowany w 1671 roku i szybko stał się jednym z najbardziej charakterystycznych elementów krajobrazu wersalskiego. Grupa rzeźbiarska przedstawia Apolla wynurzającego się z groty Tetysiów po nocnym spoczynku; wokół niego rozmieszczone są trytoni i inne motywy morskie, podkreślające ruch i potęgę boga słońca.

Opis i znaczenie

Kompozycja opiera się na centralnej figurze Apolla w rydwanie zaprzężonym w cztery konie; dynamikę sceny potęgują rozbryzgi wody, figury trzymające wieszczone instrumenty morskie (np. muszle) oraz motywy fauny morskiej. Całość była pierwotnie złocona, aby w promieniach słońca lśnić i przypominać o królewskim symbolizmie. Fontanna znajduje się przy wschodnim końcu ogrodowego układu, tuż przed Wielkim Kanałem (Grand Canal), co nadaje jej dodatkowego znaczenia w kompozycji ogrodów.

Warto zauważyć ciekawostkę ikonograficzną: chociaż temat fontanny odwołuje się do wschodu słońca, sama grupa rzeźbiarska została ustawiona w taki sposób, że Apollo wydaje się wschodzić od strony zachodniej — innymi słowy, fontanna błędnie przedstawia Apolla wschodzącego na zachodzie, a nie na wschodzie. Przyczyny tej rozbieżności tłumaczy się względami kompozycyjnymi (widok z pałacu, oś perspektywy) oraz praktycznymi uwarunkowaniami budowy i rozmieszczenia instalacji wodnej.

Repliki i recepcja

Motyw Fontanny Apolla stał się ikoną sztuki wersalskiej i bywał powielany lub reinterpretowany. W 2014 roku w Tainan na Tajwanie, przy wejściu do Muzeum Chimei, odsłonięto replikę wykonaną w tej samej skali co oryginał. W 2008 roku muzeum zleciło francuskiemu artyście Gillesowi Perraultowi wykonanie reprodukcji Fontanny Apolla, wzorowanej na tej z Pałacu Wersalskim. Nowoczesne pomiary laserowe i wykonanie formy we Francji zajęły około trzech lat, a kolejne trzy lata przeznaczono na rzeźbienie elementów w marmurze we Włoszech. Replika w Muzeum Chimei wiernie oddaje detale wersalskiego oryginału, przy czym — w odróżnieniu od wzoru — poprawnie przedstawia Apolla powstającego od wschodu.

Konserwacja i zwiedzanie

Fontanna Apolla, jako element zewnętrzny i część skomplikowanego systemu wodnego ogrodów Wersalu, była wielokrotnie konserwowana i poddawana pracom restauratorskim, by utrzymać oryginalne walory plastyczne i funkcjonalne. Dziś jest jednym z punktów obowiązkowych dla odwiedzających ogrody – najlepiej oglądać ją z tarasów pałacowych oraz z alej prowadzących ku Wielkiemu Kanałowi, zwłaszcza przy dobrym świetle, kiedy złocenia i rozbryzgi wody dają pełny efekt wizualny.