Taniec ludowy — co to jest? Definicja, cechy i przykłady
Taniec ludowy — definicja, cechy i przykłady: tradycyjne zwyczaje, muzyka, sposoby nauki oraz różnice między tańcem społecznym a scenicznym.
Taniec ludowy to forma tańca, która zwykle spełnia jedną lub więcej z poniższych cech:
- Są to tańce wykonywane na funkcjach społecznych przez osoby z niewielkim lub bez profesjonalnego wykształcenia tanecznego. Często wykonywane są do muzyki tradycyjnej lub opartej na tradycyjnych melodiach.
- Nie są one pierwotnie przeznaczone do występów scenicznych. Tradycyjne tańce ludowe mogą jednak później zostać zaaranżowane i przygotowane do pokazów czy konkursów.
- Sposób, w jaki są one wykonywane, jest silnie związany z przekazywaniem tradycji, a więc zachowaniem ustalonych figur, rytmów i obyczajów, chociaż – jak wszystkie żywe tradycje – zmieniają się z czasem.
- Nowi tancerze często uczą się nieformalnie, obserwując innych i/lub otrzymując pomoc od bardziej doświadczonych członków społeczności.
Mimo że istnieją spory co do granic definicji, taniec ludowy można rozumieć także jako formę tańca, dla której niekoniecznie istnieje centralny organ zarządzający ani instytucjonalne systemy zawodowych szkoleń. W praktyce jednak wiele tańców ludowych zostaje z czasem usystematyzowanych i adaptowanych do występów estradowych.
Cechy i funkcje społeczne
Taniec ludowy pełnił i pełni różne funkcje w życiu społeczności: integracyjną (zacieśnianie więzi rodzinnych i sąsiedzkich), rytualną (uczestnictwo w obrzędach związanych z porami roku, narodzinami, ślubem, żniwami), rozrywkową oraz edukacyjną (przekazywanie historii i norm społecznych). Charakter tańca jest często użytkowy – służy spotkaniu, zabawie i współdziałaniu, a nie tylko estetyce czy widowisku.
Muzyka, instrumenty i stroje
Muzyka towarzysząca tańcom ludowym opiera się na lokalnych melodiach i tańcach rytmicznych. W zależności od regionu stosuje się różne instrumentarium: skrzypce, akordeon, kontrabas, dudy, flet, lira korbowa, bębenki czy lutnia. Stroje ludowe (strój regionalny) często współtowarzyszą tańcom i wzmacniają tożsamość grupy — chociaż nie każdy taniec ludowy wymaga noszenia tradycyjnego ubioru.
Przekaz i uczenie
Tradycyjny sposób nauczania to obserwacja, praktyka podczas zabaw, wesel i innych zgromadzeń. Uczenie od starszych członków społeczności, tzw. metoda „na sucho” (pokaz i powtarzanie), bywa bardziej powszechna niż formalne lekcje. W XX i XXI wieku rozpoczęły się kursy, warsztaty i szkółki tańca, dzięki którym wiedza zyskała systematyzację i szerszy zasięg.
Scenizacja, profesjonalizacja i odnowa
Wiele tańców ludowych zostało przeniesionych na scenę przez zespoły folklorystyczne, choreografów i amatorskie lub zawodowe grupy. Scenizacja wymaga czasem skrótów, kompozycyjnych zmian lub dodania aranżacji muzycznej — co może prowadzić do zatarcia pierwotnej funkcji społecznej tańca. Równocześnie ruch odnowy folkloru (folk revival) w XX wieku przyczynił się do zainteresowania autentycznością i dokumentacją form regionalnych.
Przykłady tańców ludowych
- Polska: mazur, kujawiak, oberek, krakowiak, polonez (w formie folklorystycznej), trojak, chodzony.
- Europa i inne regiony: kolo (tańce kołowe Bałkanów), hora (Bałkany), syrtos (Grecja), polka (Europa Środkowa), hopak (Ukraina).
Różnice między tańcem ludowym a tańcem estradowym
Główne różnice to przeznaczenie (użytkowy charakter versus widowiskowy), stopień sformalizowania techniki, rola choreografa i potrzeba spektakularności. Tańce estradowe zwykle są bardziej wystylizowane oraz wymagają prób i inscenizacji, podczas gdy tańce ludowe zachowują większą elastyczność i społeczną funkcję.
Ochrona i współczesne znaczenie
Współcześnie taniec ludowy jest elementem tożsamości kulturowej, turystyki i edukacji. Festiwale folklorystyczne, warsztaty, archiwizowanie nagrań i badań etnograficznych pomagają w zachowaniu tej tradycji. Jednocześnie procesy globalizacji, migracje i masowa kultura wpływają na przekształcenia repertuaru i form wykonawczych.
Podsumowanie
Taniec ludowy to nie jednorodna kategoria, lecz zbiór praktyk tanecznych powiązanych z życiem społecznym i kulturowym lokalnych społeczności. Charakteryzuje się związkiem z tradycją, funkcją społeczną, nieformalnym przekazem oraz, często, muzyką i strojami regionalnymi. Współczesne zjawiska — od scenizacji po odnowę folkloru — rozszerzyły pole jego występowania, nie pozbawiając go jednak pierwotnej roli integracyjnej.
Malambo, argentyński taniec ludowy
Europa
Rodzaje europejskich tańców ludowych obejmują:
- Polonez (polski),
- zatkanie,
- Angielskitaniec country,
- międzynarodowy taniec ludowy,
- Taniec irlandzki,
- Taniec na majówce,
- Taniec morris,
- Taniec turecki,
- Welsh Morris Dance,
- Polski taniec nordycki,
- Ball de bastons,
- tańca towarzyskiego, oraz
- taniec z mieczem.
Tańce z mieczem obejmują tańce z mieczem długim i rapier. Niektóre tańce z choreografią, takie jak contra dance, szkocki taniec country i nowoczesny zachodni taniec kwadratowy, są nazywane tańcami ludowymi, choć nie jest to prawdą w ścisłym tego słowa znaczeniu. Taniec country pokrywa się z współczesnym tańcem ludowym i tańcem towarzyskim. Większość tańców country i tańców towarzyskich wywodzi się z tańców ludowych, z niewielkimi zmianami na przestrzeni lat.
Ball de bastons taniec na drążku z Katalonii
Cypryjski taniec ludowy z okularami w Paphos
Bliski Wschód i Azja Południowa
- Attan - narodowy taniec Afganistanu
- Tańce azerbejdżańskie
- Taniec kurdyjski
- Asyryjski taniec ludowy
- Gruzińskie tańce ludowe
- Bhangra to styl tańca i muzyki punjabi harvest, który stał się popularny na całym świecie.
- Ghoomar - tradycyjny taniec ludowy kobiet z plemienia Bhil w Radżastanie, Indie.
- Taniec Ghumura: Taniec wojenny z Królestwa Kalahandi, Orissa, Indie
- Kalbelia jest jedną z najbardziej zmysłowych form tanecznych Radżastanu, wykonywaną przez plemię Kalbelia.
- Izraelski taniec ludowy
Mtiuluri
Ameryka Łacińska
- Baile Folklorico (Meksyk i Ameryka Środkowa)
Pytania i odpowiedzi
P: Co to jest taniec ludowy?
O: Taniec ludowy to taniec, który jest wykonywany przez ludzi z niewielkim lub żadnym profesjonalnym przeszkoleniem w ramach funkcji społecznych. Tradycyjnie są one wykonywane do muzyki tradycyjnej lub muzyki opartej na muzyce tradycyjnej i nie są przeznaczone do występów publicznych ani na scenie.
P: Jaka jest różnica między tradycyjnymi tańcami ludowymi a aranżowanymi tańcami ludowymi?
O: Tradycyjne tańce ludowe są wykonywane zgodnie z odziedziczonymi tradycjami, podczas gdy aranżowane tańce ludowe są później przygotowywane do występów scenicznych.
P: W jaki sposób tańce ludowe zmieniają się w czasie, mimo że są silnie oparte na odziedziczonej tradycji?
O: Tańce ludowe zmieniają się z czasem, podobnie jak wszystkie tradycje ludowe, ale zmiany są wprowadzane nieformalnie dzięki pomocy innych i obserwowaniu innych wykonawców.
P: Czy wszystkie tańce ludowe mają organ zarządzający lub konkurencyjne i profesjonalne występy?
O: Niektórzy twierdzą, że tańce ludowe nie mają organu zarządzającego lub tańca, dla którego nie ma konkurencyjnych lub profesjonalnych występów, dlatego też nie wszystkie tańce ludowe mają te cechy.
P: Kto zazwyczaj wykonuje tańce ludowe?
O: Tańce ludowe są wykonywane przez osoby z niewielkim lub żadnym profesjonalnym przeszkoleniem w zakresie funkcji społecznych.
P: Czy tańce ludowe mogą być wykonywane publicznie?
O: Chociaż tańce ludowe nie są tworzone z myślą o występach publicznych lub na scenie, mogą być wykonywane publicznie od czasu do czasu, w zależności od tradycji, która za nimi stoi.
P: W jaki sposób nowi tancerze uczą się tańców ludowych?
O: Nowi tancerze często uczą się nieformalnie, obserwując innych i/lub uzyskując pomoc od innych, ponieważ formalne szkolenie zazwyczaj nie jest wymagane.
Przeszukaj encyklopedię