Przejdź do treści
Strona główna

F. Scott Fitzgerald — biografia autora „Wielkiego Gatsby” (1896–1940)

Biografia F. Scotta Fitzgeralda (1896–1940) — życie, twórczość i kulisy powstania „Wielkiego Gatsby”. Poznaj losy ikony Straconego Pokolenia.

Autor: Utworzono: Zaktualizowano:

Francis Scott Key Fitzgerald (24 września 1896 - 21 grudnia 1940) był irlandzkim pisarzem amerykańskim. Jest pamiętany głównie za powieść Wielki Gatsby, a także za to, że był jednym z głównych członków Straconego Pokolenia.

Wczesne życie i wykształcenie

F. Scott Fitzgerald urodził się w Saint Paul w stanie Minnesota w rodzinie Edwarda Fitzgeralda i Mary "Mollie" McQuillan. Dorastał w rodzinie o irlandzkich korzeniach, doświadczenia rodzinne oraz środowisko społeczne wywarły wpływ na jego literacką wrażliwość. Uczęszczał do prestiżowych szkół prywatnych, a następnie studiował na Princeton University, gdzie angażował się w działalność redakcyjną i literacką, pisał krótkie opowiadania i dramaty studenckie.

Początki kariery i sukcesy

Po przerwanym epizodzie w armii w czasie I wojny światowej, Fitzgerald osiągnął pierwszy znaczący sukces literacki dzięki powieści This Side of Paradise (pol. Po tej stronie raju, 1920), która natychmiast uczyniła go rozpoznawalnym autorem i otworzyła mu drzwi do wyższych sfer towarzyskich. Sukces książki przyczynił się również do jego małżeństwa z Zeldą Sayre w 1920 roku.

Główne dzieła

  • Po tej stronie raju (1920) – debiut, który przyniósł Fitzgeraldowi sławę.
  • Piękni i przeklęci (1922) – powieść o młodych ludziach wyznaczających granice hedonizmu i moralnych dylematów ery jazzu.
  • Wielki Gatsby (1925) – uznawana dziś za jedno z najważniejszych dzieł literatury amerykańskiej; analiza amerykańskiego snu, bogactwa i iluzji miłości.
  • Na złotym brzegu (1934, Tender Is the Night) – bardziej dojrzała i psychologiczna powieść, poruszająca tematykę upadku idealizmu i skomplikowanych relacji międzyludzkich.

Styl i tematyka

Fitzgerald jest często utożsamiany z erą jazzu (Jazz Age) — jego proza odzwierciedla rozrzutność, błysk i dekadencję lat 20. XX wieku. Do jego najważniejszych tematów należą:

  • iluzje i rozczarowanie amerykańskim snem,
  • konflikt między bogactwem a moralnością,
  • miłość, ambicja i utrata niewinności,
  • społeczne podziały i powierzchowność życia elit.

Życie prywatne i problemy zdrowotne

Małżeństwo z Zeldą Sayre było burzliwe — oboje żyli intensywnie, często publicznie, co nierzadko przekładało się na konflikty i kryzysy psychiczne. W latach 30. Zelda cierpiała na zaburzenia psychiczne i była hospitalizowana, co pogłębiło trudną sytuację rodziną. Fitzgerald przez wiele lat zmagał się z alkoholizmem, finansowymi problemami i krytyką literacką, zwłaszcza w okresie międzywojennym.

Ostatnie lata i śmierć

W latach 30. i pod koniec życia Fitzgerald pracował jako scenarzysta w Hollywood, próbując zarobić na utrzymanie rodziny. Mimo kilku dochodowych zleceń filmowych, nigdy nie odzyskał stałej pozycji literackiej. Zmarł 21 grudnia 1940 roku w Hollywood na atak serca. Po śmierci został pochowany w Rockville (Maryland).

Dziedzictwo i recepcja

Początkowe opinie krytyczne wobec Fitzgeralda były mieszane, ale po śmierci nastąpiła rehabilitacja jego twórczości. W drugiej połowie XX wieku i później Wielki Gatsby został uznany za kanoniczną powieść amerykańską, często pojawiającą się w kanonie szkolnym i uniwersyteckim. Dzieła Fitzgeralda inspirują kolejne pokolenia pisarzy i artystów.

Adaptacje

Twórczość Fitzgerald’a doczekała się licznych adaptacji filmowych, teatralnych i muzycznych; najbardziej znaną ekranizacją Wielkiego Gatsby’ego są filmy z 1974 roku (w reż. Jacka Claytona, w roli tytułowej Robert Redford) oraz wersja z 2013 roku (reż. Baz Luhrmann, w roli głównej Leonardo DiCaprio). Jego utwory są także przedmiotem badań literaturoznawczych i interpretacji kulturowych na całym świecie.

Znaczenie

F. Scott Fitzgerald pozostaje kluczową postacią literatury amerykańskiej XX wieku — kronikarzem epoki, która z jednej strony błyszczała przepychem, a z drugiej skrywała rozczarowania i tragedie. Jego proza łączy wrażliwość poetycką z surową analizą społecznych ułomności, co sprawia, że jego prace nadal są czytane i dyskutowane.

Przykładowy, często cytowany fragment z Wielkiego Gatsby’ego: „Gatsby uwierzył w zielone światło, w przyszłość, w to bezkresne pragnienie, które rozciąga się przed nami” — słowa te symbolizują nadzieję i iluzję tak typowe dla twórczości Fitzgeralda.

F. Scott Fitzgerald
F. Scott Fitzgerald

Życie

Fitzgerald urodził się w Saint Paul w stanie Minnesota. Przez krótki czas uczęszczał do Nardin Academy - prywatnej szkoły rzymskokatolickiej w zachodnim Nowym Jorku. Kiedy jego ojciec stracił pracę, rodzina Fitzgeraldów wróciła do Minnesoty. F. Scott Fitzgerald uczęszczał do Akademii St. Paul, ale został z niej wyrzucony w wieku 16 lat za to, że nie pracował wystarczająco ciężko. Fitzgerald poszedł do innej szkoły w New Jersey i ostatecznie w 1913 roku udał się na Uniwersytet Princeton. Podczas pobytu w Princeton, Fitzgerald pisał dla klubu muzyczno-komediowego na uniwersytecie, co doprowadziło do wysłania przez niego powieści do wydawnictwa Charles Scribner's Sons. Redaktorowi spodobało się pisanie Fitzgeralda, ale nie opublikował książki. Fitzgerald opuścił Uniwersytet Princeton, aby służyć w Marynarce Wojennej Stanów Zjednoczonych podczas pierwszej wojny światowej, ale wojna skończyła się krótko po tym, jak się do niej zgłosił.

Fitzgerald zaręczył się z Zeldą Sayre w 1919 roku. Wprowadził się do mieszkania na Lexington Avenue w Nowym Jorku, gdzie pisał opowiadania i pracował w reklamie. Zelda nie uważała, że praca Fitzgeralda jest wystarczająco dobra i zerwała zaręczyny. Fitzgerald wrócił do domu swoich rodziców w St. Paul i pracował nad swoją pierwszą powieścią This Side of Paradise. This Side of Paradise została w końcu zaakceptowana przez Charles Scriber's Sons pod koniec 1919 roku, a Zelda i Fitzgerald ponownie się zaręczyli. This Side of Paradise została opublikowana w 1920 roku i cieszyła się dużą popularnością. Scott i Zelda pobrali się w katedrze św. Patryka w Nowym Jorku. 26 października 1921 roku na świat przyszła ich córka Frances Scott Fitzgerald.

Najsłynniejsza książka Fitzgeralda, Wielki Gatsby, została po raz pierwszy sprzedana w 1925 roku. W tym czasie Fitzgerald dużo podróżował - głównie do Francji, gdzie poznał wielu innych Amerykanów, którzy opuścili Stany Zjednoczone. To właśnie w tym czasie Fitzgerald po raz pierwszy spotkał Ernesta Hemingwaya. Zostali dobrymi przyjaciółmi, ale Hemingway nie lubił żony Fitzgeralda, Zeldy. Hemingway twierdził, że Zelda była szalona, zmuszała Fitzgeralda do picia alkoholu i że nie pozwalała mu wykonywać jego najlepszej pracy. Powszechnie uważa się jednak, że Zelda miała duży wpływ na pisarstwo Fitzgeralda.

Inne powieści Fitzgeralda nie sprzedawały się tak dobrze jak jego pierwsza powieść za życia. On i Zelda wydawali dużo pieniędzy na przyjęcia, a Fitzgerald musiał próbować zarabiać pieniądze pisząc opowiadania. Pod koniec lat dwudziestych Fitzgerald rozpoczął pracę nad czwartą powieścią, ale problemy pojawiły się, gdy stan zdrowia psychicznego Zeldy pogorszył się. Czwarta powieść, Tender is the Night, została opublikowana dopiero w 1934 roku. Niektórzy twierdzą, że bohaterowie tej powieści są bardzo podobni do samych Fitzgeralda i Zeldy. Tender is the Night nie sprzedawała się tak dobrze jak This Side of Paradise za życia Fitzgeralda, a wielu krytyków twierdziło, że była słaba. Jednak obecnie książka jest uważana za jedno z lepszych dzieł Fitzgeralda.

Zdrowie psychiczne Zeldy nie poprawiło się i poszła do życia w szpitalu psychiatrycznym, podczas gdy jej mąż pracował nad kolejnymi opowiadaniami i piątą powieścią.

Stan zdrowia Fitzgeralda pogarszał się; prawdopodobnie z powodu tego, że w ciągu swojego życia pił dużo alkoholu. 21 grudnia 1940 roku miał atak serca i zmarł. Ostatnie słowa Wielkiego Gatsby'ego wypisane są na nagrobku Fitzgeralda. Jego piąta i ostatnia powieść, Miłość ostatniego potentata, została wydana już po jego śmierci.

Działa

Powieści

  • Po tej stronie raju
  • Piękni i przeklęci
  • Wielki Gatsby
  • Czuła jest noc
  • Miłość ostatniego potentata

Zbiory opowiadań

  • Flappers and Philosophers (Zbiór opowiadań, 1920)
  • Opowieści z epoki jazzu (Zbiór opowiadań, 1922)
  • Wszyscy smutni młodzieńcy (Zbiór opowiadań, 1926)
  • Taps at Reveille (Zbiór opowiadań, 1935)
  • Rewizja Babilonu i inne opowiadania (Zbiór opowiadań, 1960)
  • Opowieści Pata Hobby (Zbiór opowiadań, 1962)
  • Opowieści o Bazylim i Józefinie (Zbiór opowiadań, 1973)
  • Krótkie opowiadania F. Scotta Fitzgeralda (Zbiór opowiadań, 1989)

Krótkie opowiadania

  • Bernice układa włosy (Krótka historia, 1920)
  • Głowa i ramiona (Krótkie opowiadanie, 1920)
  • Pałac lodowy (opowiadanie, 1920)
  • Święto majowe (nowela, 1920)
  • Pirat przybrzeżny (opowiadanie, 1920)
  • Ciekawy przypadek Benjamina Buttona (Krótka historia, 1921)
  • Diament wielki jak Ritz (nowela, 1922)
  • Zimowe sny (Krótkie opowiadanie, 1922)
  • Kości do gry, fujarki i gitara (opowiadanie, 1923)
  • Najświeższy chłopak (opowiadanie, 1928)
  • Magnetyzm (Krótka historia 1928)
  • Nowy liść (opowiadanie, 1931)
  • Powrót do Babilonu (opowiadanie, 1931)
  • Szalona niedziela (opowiadanie, 1932)
  • The Fiend (opowiadanie, 1935)
  • Przyjęcie weselne (Krótka historia)
  • The Baby Party (Krótka historia)

Inne

  • Warzywo, czyli Od prezydenta do listonosza (sztuka teatralna, 1923)
  • Pęknięcie (eseje, 1945)

Autor

AlegsaOnline.com F. Scott Fitzgerald — biografia autora „Wielkiego Gatsby” (1896–1940)

URL: https://pl.alegsaonline.com/art/33110

Udostępnij

Źródła