Teatr elżbietański: narodziny i rozwój angielskiego dramatu renesansowego
Przegląd teatru elżbietańskiego: kontekst historyczny, cechy sceniczne, główni autorzy i gatunki, upadek teatrów w 1642 r. oraz wpływ na późniejszą dramaturgię.
Przegląd i znaczenie
Teatr elżbietański to określenie używane w odniesieniu do rozkwitu angielskiego dramatu renesansowego przypadającego na przełom XVI i XVII wieku. Nazwa wiąże się z panowaniem królowej Elżbiety I, do której odsyła tradycyjna etykieta Elżbieta I, i z okresem obejmującym daty panowania wymieniane w opracowaniach historycznych 1558–1603. Termin ten bywa jednak nieco uproszczony: rozwój sceny kontynuował się także za panowania kolejnych monarchów, zwłaszcza Jakuba I Jakub I i Karola I Karol I, stąd często używa się też określeń takich jak dramat jacobiański czy karoliński, wywodzących się z łacińskich form imion monarchów Jacobus / Carolus.
Galeria obrazów
5 Obrazy
Cechy sceniczne i przestrzeń teatru
Przełomowym momentem była budowa pierwszego stałego teatru w Londynie w 1576 roku, znanego w źródłach po prostu jako The Theater, co uznawane jest za początek nowej organizacji przestrzeni widowiskowej 1576. Powstanie stałych budynków w rejonie południowego brzegu Tamizy, w tym Kurtyny, Róży, Łabędzia, a w końcu słynnego Globe, zmieniło praktykę sceniczną: aktorzy przestali wędrować wyłącznie z miejsca na miejsce i mogli liczyć na stałą publiczność oraz reżyserię spektakli. Teatr elżbietański wyróżniał się otwartą przestrzenią widowni, wielopoziomowymi lożami oraz wyniesioną sceną otoczoną z trzech stron przez widzów i wspieranymi dekoracjami prostymi, opartymi głównie na zmiennym oświetleniu i kostiumach.
Gatunki, język i dramaturdzy
Dramatopisarze tej epoki pracowali w szerokim spektrum form: od klasycznych tragedii tragedia i komedii komedia, przez nowatorskie sztuki historyczne opowiadające o dziejach Anglii, po utwory mieszane łączące elementy grozy, polityki i humoru. Wśród najważniejszych twórców należy wymienić Williama Szekspira, Christophera Marlowe'a i innych dramatopisarzy, których dzieła często czerpały z przeszłości — przykładem są dramatyczne wersje losów władców w sztukach takich jak Ryszard III W. Szekspira Ryszard III czy Edward II C. Marlowe'a Edward II. Język sceniczny przechodził ewolucję: od wcześniejszych form wiersza rymowanego wiersz rymowany do coraz powszechniejszego użycia wiersza bezrymowego, zwanego blank verse blank verse, przy jednoczesnym zastosowaniu prozy, zwłaszcza w scenach komicznych i dialogach pomiędzy postaciami niższego stanu.
Organizacja środowiska scenicznego
Aktorzy działali w zawodowych trupach wspieranych przez mecenasów i właścicieli teatrów; repertuar tworzyli zarówno autorzy związani z konkretnymi zespołami, jak i wolni dramaturdzy. Stała infrastruktura umożliwiła rozwój technik scenicznych, szkolenia aktorskie i budowanie repertuaru sezonowego. Sceny publiczne przyciągały widzów z różnych warstw społecznych — od prostych stojących na dziedzińcu tzw. groundlings, po zamożne loże; spektakle łączyły elementy rozrywki, dydaktyki i komentarza politycznego, będąc często podatne na krytykę moralną i religijną.
Zamknięcie teatrów i skutki długofalowe
Rozkwit teatru elżbietańskiego został przerwany w 1642 roku, gdy w trakcie wczesnych faz wojny domowej w Anglii władza parlamentarzystów i wpływ ruchów purytańskich doprowadziły do nakazu zamknięcia teatrów 1642. Konflikt społeczny i religijny, określany szeroko jako angielska wojna domowa English Civil War, oraz sprzeciw purytanów Purytanie wobec widowisk doprowadziły do osiemnastu lat przerwy w funkcjonowaniu sceny publicznej, aż do Restauracji monarchii w 1660 roku 1660, kiedy to Karol II Karol II i nowy porządek Restauracji Restauracja przywrócili teatry — lecz w formie znacząco zmienionej, zapoczątkowując okres określany jako Restoration drama.
Rozróżnienia i dziedzictwo
W historiografii rozróżnia się fazy rozwoju angielskiego dramatu renesansowego: elżbietańską, jacobiańską i karolińską, chociaż granice tych okresów bywają płynne. Dziedzictwo teatru elżbietańskiego jest widoczne w języku dramatycznym, w konstrukcji postaci i w trwałym kanonie sztuk, które do dziś bywają wystawiane i studiowane. Wpływ tej tradycji sięga szerzej niż Anglia — przekształciła ona europejskie podejście do teatru jako miejsca spotkania literatury, polityki i masowej rozrywki.
Przydatne odnośniki
- Elżbieta I — informacje biograficzne
- Daty panowania 1558–1603
- Jakub I — kontekst polityczny
- Karol I — monarchia i konflikt
- Łacińskie formy imion
- Rok 1576 i pierwszy stały teatr
- Rozwój teatrów w Londynie
- Tragedia — gatunek
- Komedia — gatunek
- Ryszard III — przykład dramatu historycznego
- Edward II — Marlowe
- Wiersz rymowany w dramacie
- Blank verse — wiersz bezrymowy
- Zamknięcie teatrów w 1642
- Angielska wojna domowa — kontekst
- Purytanie i ich stanowisko wobec teatru
- Przywrócenie teatrów w 1660
- Restoration Theatre — nowy okres
- Karol II — Restauracja i teatr
Niektórzy ważni angielscy dramaturdzy renesansowi
|
|
Pytania i odpowiedzi
P: Jak czasami nazywany jest angielski dramat renesansowy?
O: Angielski dramat renesansowy bywa nazywany dramatem elżbietańskim, ponieważ jego najważniejszy rozwój rozpoczął się, gdy Elżbieta I była królową Anglii w latach 1558-1603.
P: Kiedy w Londynie otwarto pierwszy stały budynek teatralny?
O: Pierwszy stały budynek teatralny otwarto w Londynie w 1576 roku.
P: Jakie rodzaje sztuk pisano w tym okresie?
O: Dramatopisarze tworzyli zarówno klasyczne rodzaje dramatów, tragedię i komedię, jak i własne rodzaje sztuk historycznych o wcześniejszych królach angielskich i wydarzeniach z ich panowania.
P: Jak zazwyczaj pisano sztuki w tym okresie?
O: Sztuki teatralne były często pisane wierszem; wczesne sztuki były głównie wierszem rymowanym, ale z czasem dramatopisarze zaczęli preferować wiersz nierymowany. W niektórych sztukach używano również prozy, głównie w celach komediowych.
P: Dlaczego angielski dramat renesansowy nagle zatrzymał się w 1642 roku?
O: W pierwszych latach angielskiej wojny domowej purytanie, którzy walczyli z królem Karolem, przejęli kontrolę nad Londynem i okolicami. Purytanie byli przeciwni graniu, uważali, że jest ono grzeszne i niemoralne, więc zmusili teatry do zamknięcia do 1660 roku.
P: Jak zwykle określa się dramat lub teatr okresu Restauracji?
O: Dramat lub teatr okresu Restauracji jest zwykle określany jako dramat lub teatr okresu Restauracji.
P: Kto pozwolił na ponowne otwarcie teatrów po 1642 roku? O: Po 1642 roku teatry zostały ponownie otwarte, gdy pozwolił im na to nowy król, Karol II.
Powiązane artykuły
Autor
AlegsaOnline.com Teatr elżbietański: narodziny i rozwój angielskiego dramatu renesansowego Leandro Alegsa
URL: https://pl.alegsaonline.com/art/31493