Dsungaripterus („Skrzydło z Kotliny Junggar”) był pterozaurem z grupy pterodaktyloidów (rodzina Dsungaripteridae) żyjącym w czasie kredy na terenach dzisiejszej Azji. Znany jest przede wszystkim z charakterystycznego, wydłużonego czaszkowo-pyszczkowego kształtu oraz zróżnicowanego uzębienia. Jego rozpiętość skrzydeł wynosiła około 10 stóp (3 m), a czaszka razem z szyją miała prawie metr długości.
Wygląd i budowa
Najbardziej rzucającą się w oczy cechą Dsungaripterusa jest kostny grzebień biegnący wzdłuż pyska oraz długie, wąskie, zakrzywione szczęki ze spiczastym zakończeniem, przypominające pęsety. Przednia część szczęk była pozbawiona zębów — najpewniej stanowiła narząd chwytający lub służący do rozszukiwania zdobyczy — natomiast w tylnej części szczęk występowały masywne, soczewkowate zęby o spłaszczonych koronach, przystosowane do miażdżenia twardych pancerzy.
Siedlisko
Skamieniałości Dsungaripterusa pochodzą głównie z kotliny Junggar (Xinjiang, północno-zachodnie Chiny), stąd jego nazwa. Gatunki z tej grupy najczęściej łączone są z nadmorskimi lub przybrzeżnymi środowiskami płytkowodnymi, piaszczystymi plażami i lagunami, gdzie mogły poszukiwać skorupiaków i mięczaków.
Dieta i sposób żerowania
Budowa pyska i zębów sugeruje wyspecjalizowaną dietę ukierunkowaną na twardopancerne organizmy. Brak zębów przy czubku szczęk pozwalał na precyzyjne wyciąganie skorupiaków i bezkręgowców z pęknięć skalnych, szczelin czy z miękkiego podłoża, natomiast tylne zęby o zaokrąglonych, płaskich powierzchniach służyły do ich rozkruszania (durofagia). Możliwe elementy jadłospisu to:
- skorupiaki i małe mięczaki
- robaki i inne bezkręgowce żyjące w osadach
- czasem drobna ryba lub inne miękkociałe organizmy
Funkcja grzebienia i zachowanie
Kostny grzebień mógł pełnić kilka ról: być elementem aerodynamicznym pomagającym w stabilizacji lotu (rodzaj dodatkowego steru), pełnić funkcję sygnałową w komunikacji i rozpoznawaniu przedstawicieli tego samego gatunku lub stanowić cechę płciową używaną w zalotach. Niektóre cechy czaszki sugerują także silne mięśnie żuchwy, pomocne przy miażdżeniu twardej zdobyczy.
Ruch i tryb życia
Jak inne pterozaury pterodaktyloidalne, Dsungaripterus był zdolny do lotu dzięki membranom skrzydeł rozpiętym między wydłużonym czwartym palcem a ciałem. Na ziemi poruszał się najpewniej w sposób czworonożny, opierając się o przednie kończyny i tylne odnóża. Cechy anatomiczne wskazują na zwierzę przystosowane do życia w strefie przybrzeżnej, łączące aktywność lotną z poszukiwaniem pokarmu na plażach i płyciznach.
Znaczenie paleontologiczne
Dsungaripterus dostarcza ważnych informacji o adaptacjach pterozaurów do nisz durofagalnych (jedzących twardopancerne organizmy) oraz o zróżnicowaniu morfologii pyska i zębów wśród pterodaktyloidów. Odkrycia skamieniałości tego rodzaju pomagają odtwarzać starożytne ekosystemy przybrzeżne i sposoby życia latających gadów kredy.
Podsumowując, Dsungaripterus to pterozaur o wyjątkowo wyspecjalizowanym pysku — „pęsetowate” szczęki i tylne zęby do miażdżenia czynią go jednym z najlepiej rozpoznawalnych przykładów adaptacji do zjadania twardopancernej zdobyczy.
