Alfabet Desereta (/dɛzəˈrɛt/ ("słuchaj")) jest systemem pisania wymyślonym w XIX wieku w Ameryce przez Kościół mormoński. Stworzyła go grupa przywódców zwana Radą Regentów. Byli oni z Uniwersytetu Brighama Younga.

Brigham Young chciał, aby wszystkie listy pasowały do dźwięków, aby ułatwić imigrantom czytanie i pisanie. Nauczyciele uczyli wówczas alfabetu w systemie szkolnym.

W latach 1854-1869 w książkach, gazetach, szyldach ulicznych i poczcie stosowano nowy alfabet. Mimo, że kościół w LDS bardzo mocno starał się podtrzymać ten alfabet, nie trwało to zbyt długo.



Kontekst i cele

Alfabet Desereta powstał w połowie XIX wieku w kontekście intensywnej imigracji do osiedli mormońskich w Utah. Jego zwolennicy pragnęli uprościć ortografię angielską i stworzyć pismo ściśle fonetyczne, w którym jedna litera odpowiadałaby jednemu dźwiękowi. Celem było m.in.:

  • ułatwienie opanowania czytania i pisania przez osoby nie znające dobrze angielskiego, szczególnie nowych imigrantów,
  • zmniejszenie analfabetyzmu poprzez prostszą i regularną zasadę zapisu,
  • wzmocnienie tożsamości kulturalnej i praktyczne uniezależnienie lokalnego piśmiennictwa.

Konstrukcja i użycie

Alfabet Desereta zawierał zestaw znaków opracowanych tak, aby odwzorowywać główne fonemy języka angielskiego mówionego na tamtejszym terenie. Każdy znak reprezentował pojedynczy dźwięk (zarówno samogłoski, jak i spółgłoski), co wyróżniało go na tle nieregularnej ortografii angielskiej. Wprowadzenie alfabetu poprzedziły prace i eksperymenty nad symbolem fonetycznym; uczestniczyli w nich członkowie tzw. Rady Regentów University of Deseret, instytucji związanej z przywództwem Kościoła i z aktywnością Brighama Younga.

W praktyce alfabet pojawiał się w różnych materiałach drukowanych: podręcznikach szkolnych, materiałach edukacyjnych, gazetach (m.in. fragmenty drukowane w Deseret News), a także na znakach i innych drukowanych nośnikach w regionie. Nauczyciele w lokalnych szkołach uczyli dzieci zarówno standardowego alfabetu łacińskiego, jak i form Desereta, jako elementu programów edukacyjnych.

Powody ograniczonego rozpowszechnienia

Mimo aktywnego poparcia lokalnych władz i kościoła alfabet Desereta nie przyjął się powszechnie i z czasem został zarzucony. Główne przyczyny to:

  • wysokie koszty produkcji czcionek i drukowania w niestandardowym kroju,
  • praktyczne trudności logistyczne w wymianie materiałów drukarskich i braku powszechnego zapotrzebowania poza regionem,
  • presja zewnętrzna wynikająca z dominacji standardowej ortografii angielskiej i konieczności komunikacji z resztą kraju,
  • zmieniające się priorytety edukacyjne i administracyjne w kolejnych dekadach.

Dziedzictwo

Choć alfabet Desereta przestał być używany na szeroką skalę pod koniec XIX wieku, pozostał ciekawostką lingwistyczną i historyczną. Współcześnie jest przedmiotem badań historyków języka, drukarstwa i historii mormonizmu. Elementy projektu — koncepcja ortografii fonetycznej i próby standaryzacji zapisu — bywają przywoływane w dyskusjach o reformach pisowni. Ponadto, w dobie komputerów i Unicode, znaki alfabetu Desereta zostały zachowane cyfrowo, co umożliwia ich prezentację i badania w formie elektronicznej.

Podsumowanie: Alfabet Desereta był ambitną próbą stworzenia fonetycznego systemu pisma dostosowanego do lokalnych potrzeb językowych i edukacyjnych osadników mormońskich w XIX wieku. Mimo krótkotrwałego stosowania pozostaje istotnym przykładem eksperymentu z ortografią i planowaną reformą pisma.