Dutton Speedwords to sztucznie stworzony system językowy i skrótowego zapisu opracowany przez Reginalda Johna Garfielda Duttona (1886–1970). Główną ideą Speedwords jest to, aby wyrazy, które występują często, były krótkie, a te bardzo częste — jeszcze krótsze. System może pełnić dwojaką rolę: służyć jako drugi język do komunikacji międzynarodowej oraz jako praktyczny system szybkiego pisania (stenografia). Dzięki użyciu zwykłych liter łacińskich Speedwords można pisać ręcznie i łatwo wprowadzać na standardowej klawiaturze komputerowej.

Historia

Metodę opracował Reginald J. G. Dutton około 1922 roku. Po raz pierwszy opublikowano ją w 1935 roku pod nazwą International Symbolic Script. Rok później nazwa została skrócona do Speedwords. Dutton wprowadzał dalsze poprawki i uaktualnienia, m.in. w wydaniach z 1946 i 1951 roku. Autor miał nadzieję, że połączenie funkcji języka międzynarodowego i praktycznego systemu szybkiego pisania zachęci więcej osób do nauki Speedwords, ponieważ użytkownik mógłby korzystać z niego z dwu powodów jednocześnie.

Zasady i struktura

Podstawowe cechy Speedwords to:

  • krótka, regularna leksyka — słowa zaprojektowano tak, aby były możliwie krótkie i łatwe do zapamiętania;
  • użycie liter łacińskich — w odróżnieniu od tradycyjnych systemów stenograficznych (np. systemu Pitmana), Speedwords wykorzystuje zwykłe litery, co ułatwia naukę i umożliwia użycie standardowej klawiatury;
  • jednoznaczność słów — każde słowo w systemie ma przypisane konkretne, stałe znaczenie; dzięki temu unika się licznych form fleksyjnych i konieczności stosowania odmian tego samego słowa;
  • prosta gramatyka i tworzenie nowych wyrazów — zamiast rozbudowanej fleksji stosuje się zwięzłe środki słowotwórcze (przyrostki, przedrostki, stałe formy funkcjonalne), co pozwala zmieniać część mowy lub tworzyć pochodne bez długiej odmiany;
  • międzynarodowość leksyki — wiele wyrazów ma formy przypominające słowa z języków europejskich (łacina, języki romańskie i germańskie), co czyni je bardziej rozpoznawalnymi dla osób różnych narodowości.

Porównanie z innymi systemami skróconego zapisu

Tradycyjny stenogram Pitmana używa specjalnych, graficznych znaków reprezentujących dźwięki, co umożliwia bardzo szybkie pisanie, ale wymaga nauki nowych symboli i specjalnej praktyki. Speedwords stosuje litery rzymskie zamiast znaków graficznych — ułatwia to naukę i pozwala na bezproblemowe użycie zwykłego długopisu, maszyny do pisania czy klawiatury komputerowej. Z tej przyczyny Speedwords bywa postrzegany jako bardziej przystępny dla osób poszukujących kompromisu między szybkością a łatwością wdrożenia.

Zastosowania i ocena

Speedwords może być stosowany w różnych celach:

  • jako język pomocniczy w komunikacji międzynarodowej, szczególnie tam, gdzie potrzebna jest zwięzłość i łatwość zapisu;
  • jako system szybkiego notowania w pracy biurowej, podczas zebrań, wykładów lub przy sporządzaniu krótkich wiadomości;
  • w komunikacji elektronicznej — niektórzy użytkownicy uważają, że Speedwords przyspiesza pisanie e‑maili czy notatek publikowanych w sieci.

Główne zalety systemu to szybkość, możliwość użycia zwykłej klawiatury oraz przemyślana, międzynarodowa leksyka. Do ograniczeń należą stosunkowo niewielka grupa użytkowników i konieczność nauczenia się nowego zasobu słów. Ponadto, mimo że wiele wyrazów jest łatwo rozpoznawalnych, pełna komunikacja wymaga opanowania reguł tworzenia form i składni Speedwords.

Materiały, publikacje i społeczność

Książki Duttona dotyczące Speedwords są obecnie trudno dostępne i w większości nie są wznawiane; oryginalne wydania często nie są już drukowane. Mimo to istnieją archiwa, skany starych publikacji i zasoby internetowe prowadzone przez entuzjastów, które udostępniają opisy zasad, słowniki i przykłady użycia. Społeczność użytkowników jest niewielka, lecz aktywna — osoby zainteresowane mogą znaleźć materiały szkoleniowe i dyskusje online, a także praktyczne wskazówki dotyczące wykorzystania Speedwords do szybkiego pisania czy komunikacji międzynarodowej.

Podsumowanie

Dutton Speedwords to interesujący przykład konstruowanego języka łączącego funkcję uproszczonego języka międzynarodowego z praktycznym systemem skróconego zapisu. Jego atuty — zwięzłość, użycie zwykłych liter i nacisk na międzynarodową rozpoznawalność słów — sprawiają, że może być użyteczny w specyficznych zastosowaniach (notatki, krótkie wiadomości, praca w sieci). Z drugiej strony ograniczona baza użytkowników i konieczność nauki nowego słownictwa utrudniają mu szerokie rozpowszechnienie.