Club des Hashischins (często zapisywany też jako Club des Hachichins) był paryską grupą, która w latach około 1844–1849 eksperymentowała z użyciem narkotyków — przede wszystkim haszyszu — w poszukiwaniu nowych doznań i inspiracji twórczych. Spotkania odbywały się regularnie, zwykle w formie comiesięcznych „seansów”, w Hôtel de Lauzun (wówczas Hôtel Pimodan) na Île Saint‑Louis.

Uczestnicy i atmosfera spotkań

W gronie uczestników znajdowali się liczni znaczący pisarze, poeci i artyści paryskiego środowiska intelektualnego. Byli wśród nich: dr Jacques‑Joseph Moreau, Théophile Gautier, Charles Baudelaire, Victor Hugo, Honoré de Balzac, Gérard de Nerval, Eugène Delacroix i Alexandre Dumas, père. Atmosfera spotkań często miała wymiar „orientalizujący”: uczestnicy przebierali się w arabskie stroje, co odpowiadało ówczesnej modzie na egzotykę i egzotyczne rytuały.

Przebieg seansów i przygotowanie mieszanki

Seanse miały zwykle ustaloną formę: do kawy lub do specjalnej masy dodawano sproszkowany haszysz oraz rozmaite przyprawy i dodatki. Według źródeł obecnych w relacjach uczestników, skład mieszanki obejmował m.in. cynamon, goździki, gałkę muszkatołową, pistacje, cukier, sok pomarańczowy, masło oraz — w niektórych recepturach — kantarydy. Efektem był gęsty, zielony preparat, przypominający dżem, który dodawano do napoju. Celem eksperymentów było obserwowanie wpływu substancji na wyobraźnię, emocje i proces twórczy.

Relacje uczestników i publikacje

Théophile Gautier opisał swoje doświadczenia w artykule Le Club des Hachichin, opublikowanym w Revue des Deux Mondes w lutym 1846 roku; w tej relacji przyznaje, że tamtego wieczoru po raz pierwszy brał udział w seansie, chociaż w późniejszych przekazach często przypisywano mu rolę założyciela klubu.

Najważniejszym dokumentem naukowym związanym z działalnością klubu jest praca dr. Jacquesa‑Josepha Moreau. W 1846 roku opublikował on obszerną monografię zatytułowaną Du hachisch et de l'aliénation mentale — études psychologiques (tłum. Hashish and Mental Illness — Psychological Studies), w której opisał własne obserwacje kliniczne oraz efekty zażycia haszyszu u członków klubu. Moreau podchodził do zagadnienia w sposób relatywnie naukowy i kliniczny, próbując sklasyfikować zmiany psychiczne wywołane substancją.

Charles Baudelaire, analizując doświadczenia związane z narkotykami (w tym kwestie poruszane podczas seansów), zauważał ambiwalencję: z jednej strony substancje te potrafiły pobudzać wyobraźnię i dostarczać inspiracji, z drugiej jednak szybko wpływały na strukturę osobowości. Według jego obserwacji niektórzy uczestnicy zaczynali wierzyć, że są w stanie tworzyć tylko pod wpływem środka, co prowadziło do uzależniającej zależności od doznań sztucznie pobudzonych przez substancję.

Znaczenie i krytyka

Klub miał duże znaczenie symboliczne: stał się jednym z miejsc, gdzie literaci i artyści otwarcie eksperymentowali z psychotropami w imię badań nad świadomością i twórczością. Jednocześnie działalność grupy spotkała się z krytyką — zarówno ze strony konserwatywnych środowisk, jak i niektórych samych uczestników, którzy ostrzegali przed psychologicznymi i moralnymi konsekwencjami stałego sięgania po środki zmieniające świadomość.

Koniec działalności i dziedzictwo

Około 1849 roku spotkania zaczęły zanikać — przyczyniły się do tego m.in. zmieniające się zainteresowania towarzyskie, obawy zdrowotne oraz rosnąca świadomość negatywnych skutków długotrwałego używania. Mimo krótkiego trwania Klub Haszyszynów pozostawił ślad w literaturze i kulturze XIX wieku: opisy seansów, relacje uczestników oraz prace takie jak Moreau’ego przyczyniły się do powstania refleksji nad związkiem między substancjami psychotropowymi a procesem twórczym, a także do późniejszych dyskusji o terapii, uzależnieniu i granicach eksperymentów artystycznych.