Cykady — definicja i opis: budowa, dźwięk, zachowanie i rozmnażanie

Budowa i wygląd

Cykady mają typową budowę owada: głowa z dużymi oczami złożonymi i krótkimi czułkami, tułów z dobrze rozwiniętymi, przezroczystymi skrzydłami oraz odwłok zawierający narządy rozrodcze i u samców aparat dźwiękowy. Większość gatunków osiąga od kilku do kilkudziesięciu milimetrów długości; istnieją jednak gatunki duże — nawet kilka centymetrów.

Najważniejsze cechy anatomiczne:

• tymbały — specjalne, pofałdowane błony u samców służące do wytwarzania dźwięku;
• silne mięśnie tymbalowe — umożliwiają bardzo szybkie drgania;
• ssące aparaty gębowe — do pobierania soku z roślin (ksylem lub floem);
• silne odnóża i dobrze rozwinięte skrzydła — umożliwiające lot i osiadanie na pniach lub gałęziach.

Dźwięk

Dźwięk wydawany przez cykady jest jednym z ich najbardziej charakterystycznych cech. Samce produkują głośne, często rytmiczne odgłosy służące do przyciągania samic oraz do komunikacji międzyosobniczej. Intensywność i ton głosu różnią się między gatunkami — niektóre głosy są jednostajne i ciągłe, inne przypominają serię kliknięć lub świergotów.

Właściwości dźwięku:

• poziom głośności – u niektórych gatunków przekracza 100 dB, co czyni je jednymi z najgłośniejszych owadów;
• rodzaj sygnału – gatunkowo specyficzny, co pomaga samicom rozpoznać samca tego samego gatunku;
• mechanizm – drgania tymbali napędzane przez mięśnie, wzmacniane przez rezonujące części ciała.

Zachowanie i tryb życia

Cykady prowadzą głównie dzienny tryb życia (choć są też nocne gatunki). Dorosłe osobniki często gromadzą się na drzewach i krzewach, skąd samce nadają swoje nawoływania. Poza okresem godowym większość czasu spędzają na żerowaniu lub odpoczynku na roślinach.

Żywienie: cykady żywią się sokami roślinnymi pobieranymi za pomocą wyspecjalizowanego aparatu gębowego. Należy podkreślić, że sok z ksylemu jest ubogi w składniki odżywcze, dlatego cykady przez długi czas żyją w postaci larwalnej jako nicienie pod ziemią.

Rozmnażanie i cykl życiowy

Cykl życiowy cykad jest zróżnicowany w zależności od gatunku, ale generalnie obejmuje stadia jaja → larwa (nimfa) → stadium dorosłe. Charakterystyczną cechą niektórych północnoamerykańskich cykad są cykle okresowe (ang. periodical cicadas) – masowe wylęgi i pojawy dorosłych co 13 lub 17 lat.

Typowy przebieg:

• składanie jaj – samica nacinając cienkie gałązki drzew składa do nich jaja;
• larwy – po wylęgu nicienie spadają na ziemię, wchodzą do gleby i przez kilka lat (często wiele lat) żerują na sokach korzeniowych;
• wylinki – po osiągnięciu odpowiedniego stadium wylegają się z gleby, wspinają na rośliny, linieją i przeobrażają w postać dorosłą;
• długość życia dorosłych – od kilku tygodni do kilku miesięcy, wystarcza na zapłodnienie i złożenie kolejnych jaj.

Rozmieszczenie i różnorodność

Cykady występują w klimatach od umiarkowanego po tropikalny. Na świecie opisano kilka tysięcy gatunków, z różnymi zwyczajami i określonymi siedliskami — od lasów liściastych, przez zarośla, po miejskie drzewa.

Znaczenie ekologiczne i relacje z człowiekiem

Cykady odgrywają ważną rolę w ekosystemach: są źródłem pokarmu dla ptaków, ssaków, płazów i innych drapieżników, a masowe wylęgi okresowych cykad dostarczają krótkotrwałego, ale intensywnego dopływu białka i składników odżywczych, co wpływa na lokalne łańcuchy pokarmowe.

Relacje z ludźmi:

• nie stanowią zagrożenia dla ludzi – niegryzą i nie są jadowite;
• w zalążkowej liczbie przypadków mogą uszkodzić młode gałązki drzew poprzez nacinanie gałązek i składanie jaj, co przy bardzo silnych gradacjach może prowadzić do obłamania cienkich pędów;
• w niektórych kulturach cykady są spożywane jako źródło białka (np. w Chinach oraz lokalnie w innych regionach świata);
• ze względu na głośne nawoływania bywają uznawane za uciążliwe w miejscach o dużej gęstości występowania.

Podsumowanie

Cykady to interesująca i różnorodna grupa owadów, łatwo rozpoznawalna dzięki głośnemu śpiewowi samców i unikalnemu sposobowi rozmnażania. Choć bywają mylone z szarańczą czy konikami polnymi, należą do innej grupy taksonomicznej i pełnią własne, specyficzne funkcje w środowisku.