Chondrofory (Porpitidae) — definicja i budowa kolonii (Porpita, Velella)

Chondrofory lub porpitydy to niewielka i niezwykła grupa hydrozoanów. Należą one do rodziny Porpitidae.

Wszystkie one żyją na powierzchni otwartego oceanu i są koloniami mięsożernych, swobodnie pływających wodorostów. Ich tryb życia w planktonie jest podobny do trybu życia meduz pelagicznych.

Chondrofory wyglądają jak pojedynczy organizm, ale są kooperatywą polipów.

Najbardziej znanymi członkami rodziny Porpitidae są: guzik błękitny (Porpita porpita) i żeglarz z wiatrem (Velella velella).

Definicja i przynależność

Chondrofory to kolonijne formy hydrozoanów — nie są to wodorosty (mimo że w jednym z odnośników pojawia się taki opis), lecz złożone zespoły wyspecjalizowanych zooidów (poszczególnych polipów) współdziałających jak „jeden organizm”. Każda kolonii pełni funkcje: unoszenia się na powierzchni, zdobywania pokarmu oraz rozmnażania.

Budowa kolonii i morfologia

Typowa kolonia chondroforów składa się z dwóch głównych części:

• Pneumatofor (płaski lub pęcherzowaty pływak) — wypełniony gazem lub galaretowatą substancją, zapewnia wyporność i utrzymuje kolonię na powierzchni. U Velella velella pneumatoform posiada charakterystyczny, ukośnie ustawiony „żagielek” (rigidny fałd), który działa jak ster/ żagiel wykorzystywany przez wiatr.
• Strefa zooidów — pod pneumatoforem znajdują się grupy wyspecjalizowanych polipów: gastrozooidy (odżywcze z czułkami i nematocystami), dactylozooidy (obronne i chwytne) oraz gonozooidy (rozrodcze). Zooidy są połączone wspólną tkanką i funkcjonalnie zintegrowane.

Różnice między Porpita a Velella

Porpita porpita (guzik błękitny) ma zwykle okrągły, spłaszczony pływak o intensywnym niebieskim zabarwieniu; zooidy są rozmieszczone promieniście pod pływakiem. Kolonie są stosunkowo małe — średnica pływaka wynosi zwykle kilka centymetrów.

Velella velella (żeglarz z wiatrem) ma wydłużony pływak z pionowym, chitynowym żagielkiem, który wychyla się ponad powierzchnię wody. Dzięki temu „żaglowi” kolonie przemieszczają się po oceanie napędzane wiatrem; pływak i żagiel mogą osiągać kilka centymetrów długości.

Biologia i ekologia

Chondrofory występują w wodach oceanu globalnie, najczęściej w pasie otwartej wody powierzchniowej (pelagial). Mogą tworzyć większe skupiska i okresowo masowo osadzać się na brzegach, zwłaszcza przy sprzyjających wiatrach i prądach.

Żywią się drobnym zooplanktonem — skorupiakami, larwami i innymi drobnymi organizmami, które są paraliżowane i chwycone przez nematocysty znajdujące się na czułkach gastrozooidów i dactylozooidów. Pomimo podobieństwa do meduz, ich struktura jest kolonią wyspecjalizowanych polipów, a nie pojedynczym meduzoidem.

Rozmnażanie i rozwój

Kolonie rozmnażają się zarówno przez rozmnażanie płciowe, jak i wegetatywne (pączkowanie). Gonozooidy produkują gamety lub małe meduzoidy, które uczestniczą w cyklu rozwojowym typowym dla hydrozoanów. Larwy (planule) po zapłodnieniu mogą osiedlać się i rozwijać w nowe kolonie lub przejściowo zachowywać się pelagicznie — zależnie od gatunku i cyklu życiowego.

Interakcje z ludźmi

Kontakt z chondroforami zwykle wywołuje jedynie łagodne podrażnienie skóry — ich użądlenia rzadko są niebezpieczne dla człowieka, ale wrażliwość zależy od indywidualnej reakcji. Mimo to nie zaleca się dotykania żywych lub umytych na brzegu osobników. Masowe wyrzuty na plaże, zwłaszcza Velella, bywają lokalnym problemem dla kąpielisk i rybołówstwa.

Uwagi praktyczne

Jeżeli zobaczysz na plaży guziki błękitne lub żeglarze z wiatrem, lepiej ich nie dotykać gołymi rękami i usuwać w rękawicach lub zgłosić odpowiednim służbom porządkowym. Obserwowanie tych organizmów z dala od brzegu jest fascynującym przykładem złożoności życia pelagicznego i współpracy między polipami tworzącymi jedną kolonijną „jednostkę”.