Budai (chiński: 布袋), wymawiany po japońsku Hotei, znany również jako Śmiejący się Budda, był buddyjskim mnichem w Chinach. Wielu chińskich buddystów wierzy, że był on reinkarnacją Maitreya, osoby, która stanie się następnym Buddą po Gautama Buddzie. Tradycja ludowa wiąże postać Budai z żyjącym w Chinach mnichom, którego zwyczaje i wygląd stały się podstawą dla późniejszych wyobrażeń tego świętego.

Pochodzenie i historia

Postać Budai tradycyjnie utożsamiana jest z pewnym chanowym (zenowym) mnichem, często wskazywanym jako Qieci (契此), który miał żyć w X wieku. W źródłach i legendach występuje jako ekscentryczny, wędrowny mnich, znany z dobrego humoru, hojności i noszenia dużej płóciennej torby — stąd chińskie imię 布袋 (dosł. „płócienna torba”). Z czasem jego wizerunek przeniknął poza klasztorne kręgi i stał się elementem folkloru, religiijnego synkretyzmu oraz sztuki.

Ikonografia i symbolika

  • Wygląd: Budai jest niemal zawsze przedstawiany jako korpulentny, łysy mnich z dużym, wyeksponowanym brzuchem i szerokim uśmiechem. Uosabia radość, zadowolenie i obfitość.
  • Płócienna torba: Jego charakterystyczna torba zawierała ponoć dary, słodycze dla dzieci, czasem „skarby” lub rzeczy symboliczne. Torba symbolizuje hojne serce i zdolność do zbierania i rozdzielania szczęścia.
  • Różańce i wachlarz: Często trzyma różańce (mala) — jako przypomnienie o praktyce buddyjskiej — oraz składany wachlarz, którym według podań mógł odpędzać smutek lub chorobę.
  • Dzieci i inne atrybuty: W wielu scenach otaczają go bawiące się dzieci (symbol płodności i dobrobytu) lub drobne przedmioty przynoszące szczęście.

Rola w religii i kulturze

Budai został włączony do buddyzmu, taoizmu i szintoizmu. Jego wizerunki można znaleźć w wielu świątyniach, restauracjach i firmach. Budai stał się bogiem szczęścia i obfitości w niektórych odmianach taoizmu i buddyzmu. W Japonii Hotei jest jednym z Siedmiu Bogów Szczęścia (Shichi Fukujin).

Powszechne praktyki ludowe obejmują stawianie figur Budai w domach i miejscach pracy jako talizmanu pomyślności. Popularne jest pocieranie wystającego brzucha jego posągu „dla szczęścia” — gest o charakterze folklorystycznym, niekanonicznym w sensie religijnym, ale szeroko rozpowszechnionym w kulturze masowej.

W sztuce i ikonografii

Motyw Budai pojawia się w chińskim malarstwie, rzeźbie, porcelanie i drzeworytach. W sztuce ezoterycznej i popularnej stał się symbolem radości życia, dystansu wobec dóbr materialnych i hołdu dla prostoty. W Japonskich przedstawieniach Hotei często występuje razem z innymi bóstwami szczęścia, a jego wizerunek trafił także do kultury zachodniej, gdzie bywa mylnie utożsamiany z historycznym Buddą Gautamą.

Częste nieporozumienia

  • W kulturze zachodniej Budai bywa nazywany „Śmiejącym się Buddą” i mylony z Buddą Siddhártą (Gautama). W tradycyjnym buddyzmie są to postaci odrębne: Gautama Buddha to założyciel historycznego buddyzmu, natomiast Budai to postać folklorystyczna/chanowa często kojarzona z Maitreya (przyszłym Buddą).
  • Nie wszystkie praktyki związane z Budai mają charakter sakralny — wiele z nich to zwyczaje ludowe i przesądy związane z życzeniem szczęścia i pomyślności.

Współczesne znaczenie

Dziś Budai/Hotei funkcjonuje zarówno jako obiekt kultu religijnego, jak i popularny symbol w dekoracji wnętrz, handlu i popkulturze. Jego pogodny wizerunek jest często wykorzystywany w marketingu jako symbol przyjazności, gościnności i dobrobytu. Jednocześnie w świętych przestrzeniach buddyjskich i taoistycznych nadal pełni rolę postaci przynoszącej nadzieję i oczekiwane błogosławieństwo.

Podsumowanie

Budai to postać łącząca elementy historii, legendy i religijnego synkretyzmu. Jego radosny wygląd i atrybuty — torba, brzuszek, wachlarz, różańce — niosą symbolikę hojności, ochrony przed troskami i obfitości. Choć bywa nazywany „Śmiejącym się Buddą”, warto odróżniać go od historycznego Buddhy Gautamy i rozumieć jego miejsce w tradycji jako sylwetkę kulturowo-religijną, która przetrwała dzięki ludowej pobożności i sztuce.

(Uwaga: w niektórych źródłach historycznych i badaniach spotyka się różne datowania i wersje legend o Budai — opis powyższy łączy elementy przekazów ludowych, tradycji chan/zen oraz roli tej postaci w sztuce i religii.)

Prawie zawsze jest przedstawiany jako uśmiechnięty lub roześmiany, stąd jego przydomek w języku chińskim, "Śmiejący się Budda" (chiń. 笑佛).