Siedmiu Bogów Szczęścia (七福神, Shichi Fukujin), potocznie określanych w języku angielskim jako „Seven Lucky Gods”, to grupa siedmiu bóstw występujących w japońskiej mitologii i folklorze. Są one częstym tematem sztuki użytkowej i dekoracyjnej — od rzeźb netsuke po drzeworyty i maski — oraz centralnym elementem wielu noworocznych zwyczajów.
Postacie i ich atrybuty
- Ebisu — jedyne bóstwo w tej grupie pochodzenia rodzimie japońskiego. Patron rybaków i kupców, zwykle przedstawiany z wędką oraz z rybą, najczęściej z dorszem lub z okoniem morskim (labraks/sea bream). Symbolizuje pomyślność w połowach i handlu.
- Daikokuten — bóg bogactwa i domowego dobrobytu. Jest kojarzony z magazynami ryżu i żywotnością gospodarstw: często ukazywany z młotkiem przynoszącym szczęście (uchide no kozuchi) oraz z workiem lub skrzyniami z ryżem. Często łączy się go w parę z Ebisu i umieszcza w sklepach jako talizman pomyślności.
- Bishamonten — wojownicze bóstwo opiekuńcze, pochodzące z buddyjskiego boga strzegącego dharmy. Przedstawiany w zbroi, z włócznią i czasami z pagodą lub skarbcem; symbolizuje ochronę, sprawiedliwość i zwycięstwo nad złem.
- Benzaiten (Benten-sama) — bogini wiedzy, sztuki, piękna i muzyki, wywodząca się z indyjskiej bogini Saraswati. Często ukazywana z muzycznym instrumentem (np. biwa) lub siedząca na lotosie; patronka twórców i uczonych.
- Fukurokuju — bóg pomyślności, bogactwa i długiego życia. Pochodzi z chińskiej tradycji trzech gwiezdnych bóstw (Fú Lù Shòu). Cechą rozpoznawczą jest wydłużona czaszka, często towarzyszy mu żuraw lub żółw oraz księga mądrości.
- Hotei — „wesoły mnich”, symbol obfitości, szczęścia i dobrego zdrowia. Ma dużą postać i wyraźny brzuch; nosi ze sobą worek z darami, a jego uśmiech ma przyciągać pomyślność. Postać ta pochodzi od chińskiego mnicha Budai.
- Jurōjin (Jurojin) — bóg długiego życia. Często przedstawiany jako stary mędrzec z laską, z listem lub zwój z zapisanym przeznaczeniem, często w towarzystwie jelenia, żółwia lub żurawia — symboli długowieczności.
Pochodzenie i warianty
Większość postaci z zespołu Siedmiu Bogów Szczęścia ma korzenie poza Japonią — wiele zostało przejętych z Chin, a niektóre wcześniej przybyły do Chin z Indii. Wyjątkiem jest Ebisu, którego kult wykształcił się w Japonii. W niektórych przedstawieniach i lokalnych zwyczajach pojawia się także Kichijōten (bogini szczęścia), która bywa włączana zamiast Jurōjina jako jedna z postaci grupy.
Tradycje noworoczne i ikony kultury
Siedmiu bogów bywa często ukazywanych płynących na swoim statku, Takarabune (宝船) — „skarbcu lub statku ze skarbami”. Według ludowych wierzeń Siedmiu Bogów przypływa w Nowy Rok, by rozdzielać dary i szczęście. Zwyczajem noworocznym jest umieszczanie obrazków Takarabune pod poduszką w noc sylwestrową, co ma przynieść pomyślne sny i dobrą przyszłość; obrazki te bywają też drukowane na kopertach z datkami (podobnych do otoshidama) rozdawanych dzieciom.
Poza tym istnieją pielgrzymki zwane Shichi-Fukujin-meguri — odwiedzanie siedmiu świątyń i sanktuariów związanych z poszczególnymi bóstwami, praktykowane zwłaszcza w okresie noworocznym. Motyw Siedmiu Bogów Szczęścia jest obecny w sztuce (drzeworyty, malarstwo), rzemiośle (netsuke, figurki), a także w dekoracjach komercyjnych i lokalnych festiwalach, gdzie pełni funkcję symbolu powodzenia i ochrony.
Symbolika
- Szczęście i pomyślność — każdy z bóstw reprezentuje inne aspekty dobrze pojętej pomyślności: bogactwo, długie życie, sukces w handlu, ochronę, mądrość i sztukę.
- Synkretyzm religijny — grupa jest przykładem łączenia wierzeń shintō, buddyjskich i taoistycznych, oraz wpływów chińskich i indyjskich.
- Sztuka i folklor — Siedmiu Bogów Szczęścia funkcjonuje jako popularny motyw dekoracyjny, a także jako element obrzędów i praktyk związanych z przyciąganiem powodzenia.
Współcześnie Siedmiu Bogów Szczęścia pozostaje żywym elementem japońskiej kultury materialnej i duchowej — ich wizerunki można znaleźć w świątyniach, sklepach, domach oraz na pamiątkach sprzedawanych szczególnie w okresie noworocznym.
