Program Uganda (1903): brytyjska propozycja osiedlenia Żydów i reakcje
Program Uganda (1903): brytyjska propozycja osiedlenia Żydów, kontrowersje i reakcje ruchu syjonistycznego — historia politycznej propozycji i sporu.
Brytyjski Program Uganda był planem oddania kawałka Afryki Wschodniej, należącego do Brytyjczyków, Żydom do zamieszkania. Plan ten został stworzony, aby pomóc Żydom w Rosji znaleźć miejsce do życia po pogromach.
Oferta została po raz pierwszy złożona przez brytyjskiego sekretarza ds. kolonialnych Josepha Chamberlaina grupie syjonistycznej Theodora Herzla w 1903 roku. Powiedział, że da im 5,000 km Płaskowyżu Mau w Kenii.
Idea ta została przedstawiona podczas Kongresu Syjonistycznego na jego szóstym posiedzeniu w 1903 roku w Bazylei. Wiele osób nie zgodziło się z nim. Ostatecznie wniosek przeszedł stosunkiem głosów 295 do 177.
Tło historyczne
Pogromy antyżydowskie, szczególnie te, które nasiliły się po wydarzeniach w Kiszyniowie (1903), wywołały wśród społeczności żydowskiej silne poczucie zagrożenia i pilnej potrzeby znalezienia bezpiecznego schronienia. Theodor Herzl, jako przywódca politycznego ruchu syjonistycznego, rozważał różne możliwości zapewnienia Żydom bezpiecznego lokum — zarówno ideowe powiązanie z historyczną Ziemią Izraela, jak i rozwiązania tymczasowe, które mogłyby uratować życie ludzi.
Debata i kontrowersje
Propozycja brytyjska wywołała ożywioną i często zażartą dyskusję na Kongresie. Zwolennicy podkreślali potrzebę natychmiastowej reakcji na prześladowania i postrzegali ofertę jako praktyczne, choć być może tymczasowe, rozwiązanie. Przeciwnicy, w dużej mierze pochodzący z terenów galicyjskich i wschodnioeuropejskich, argumentowali, że przyjęcie ziemi poza Palestyną oznaczałoby zdradę historyczno‑religijnych celów syjonizmu i porzucenie dążeń do osadnictwa w Ziemi Izraela.
W wyniku głosowania na VI Kongresie uchwalono wysłanie komisji do zbadania oferowanego terenu — decyzja ta była kompromisem między pragmatyzmem a lojalnością wobec klasycznych postulatów ruchu syjonistycznego. Decyzja ta jednak poważnie podzieliła ruch: od tamtej pory nasiliły się spory między zwolennikami „państwowości w dowolnym miejscu” a tradycjonalistami dążącymi wyłącznie do Palestyny.
Realizacja i odrzucenie propozycji
W 1904 roku wysłano komisję badającą oferowany obszar. Spostrzeżenia komisji, sprzeczne interesy lokalnych władz kolonialnych oraz nasilający się sprzeciw wewnątrz ruchu spowodowały, że projekt nie został zrealizowany. Po śmierci Herzla (1904) i dalszych debatach, sprawa została ostatecznie zamknięta na kolejnych kongresach syjonistycznych — oferta brytyjska nie doprowadziła do masowego osiedlenia Żydów na Płaskowyżu Mau.
Skutki i znaczenie historyczne
Choć sam Program „Uganda” nie zaowocował utworzeniem żydowskiej kolonii, miał istotne konsekwencje dla ruchu syjonistycznego. Zintensyfikował dyskusję nad priorytetami ruchu (ratunek życia vs. historyczna misja), przyczynił się do utworzenia odłamów i nowych ruchów – m.in. wpłynął na rozwój nurtu tzw. terrytorializmu, reprezentowanego później przez postacie takie jak Israel Zangwill (który dążył do znalezienia żydowskiej ojczyzny poza Palestyną) — oraz ukazał, jak duże były różnice między liderami z Zachodu a delegatami z Europy Wschodniej.
Program Uganda pozostaje ważnym przykładem dylematów politycznych i moralnych stojących przed ruchem syjonistycznym na początku XX wieku: dylematu między ratowaniem istniejących istnień ludzkich tu i teraz a dążeniem do odtworzenia historycznej ojczyzny.
Problemy
Wysokie wzniesienie płaskowyżu dawało niską temperaturę, co było dobre dla Europejczyków. Jednakże, był on pełen lwów i innych niebezpiecznych zwierząt. Ten problem sprawił, że syjoniści grzecznie odrzucili ofertę ziemi.
Pytania i odpowiedzi
P: Czym był program British Uganda Programme?
O: Brytyjski Program Ugandyjski był planem oddania kawałka Afryki Wschodniej Żydom do zamieszkania.
P: Dlaczego powstał ten plan?
O: Plan został stworzony, aby pomóc Żydom w Rosji znaleźć miejsce do życia po pogromach.
P: Kto złożył ofertę grupie syjonistycznej?
O: Brytyjski sekretarz kolonialny Joseph Chamberlain złożył ofertę grupie syjonistycznej Theodora Herzla.
P: Kiedy oferta została złożona po raz pierwszy?
O: Oferta została złożona po raz pierwszy w 1903 roku.
P: Gdzie znajdowała się oferowana ziemia?
O: Oferowana ziemia znajdowała się na płaskowyżu Mau w Kenii.
P: Jak ludzie zareagowali na Brytyjski Program Ugandyjski?
O: Wiele osób nie zgadzało się z tym planem, ale ostatecznie został on przyjęty stosunkiem głosów 295 do 177 na Kongresie Syjonistycznym w Bazylei.
P: Jaki był cel Kongresu Syjonistycznego w 1903 roku?
O: Celem Kongresu Syjonistycznego w 1903 r. było omówienie brytyjskiego programu ugandyjskiego i innych kwestii związanych z ruchem syjonistycznym.
Przeszukaj encyklopedię