Geoffrey V, zwany Przystojnym i Plantagenet — hrabia Anjou i książę Normandii
Geoffrey V (1113–1151), zwany Przystojnym i Plantagenet, był hrabią Anjou, Touraine i Maine oraz od 1144 r. księciem Normandii; ojciec Henryka II i protoplasta dynastii Plantagenetów.
Geoffrey V (1113–1151), zwykle nazywany le Bel i później związany z przydomkiem Plantagenet, był jednym z istotnych feudalnych władców zachodniej Francji w pierwszej połowie XII wieku. Przydomek le Bel odzwierciedla francuski sposób nazywania, zaś łacińska forma planta genista dała nazwę rodowi, który wykształcił się po nim.
Pochodzenie i wczesne lata
Urodził się w rodzie hrabiów Anjou. Jako dziedzic tytułów rodzinnych obejmował od 1129 roku hrabstwa Anjou, Touraine i Maine. W młodości zdobywał doświadczenie w zarządzaniu ziemią, prowadzeniu sporów lokalnych oraz w wojskowych działaniach typowych dla feudalnej Francji tamtego okresu.
Tytuły i panowanie w Normandii
W wyniku kampanii i układów polityczno-wojskowych udało mu się uzyskać wpływy w Normandii i od około 1144 roku bywał wymieniany jako książę Normandii. Jego panowanie w tym księstwie miało charakter partiotyczny i militarno-dyplomatyczny — opierało się na sojuszach, interwencjach zbrojnych i wykorzystaniu osłabienia przeciwników. W kontekście angielskiej tzw. anarchii jego działania wpisywały się w szersze walki o sukcesję i wpływy w regionie.
Małżeństwo i sprawa sukcesji
W 1128 roku poślubił Matyldę, zwaną często Cesarzową Matyldą, córkę i oficjalną następczynię króla Henryka I z Anglii. Matylda jest przedmiotem własnych badań i narracji historycznych; ich małżeństwo było istotnym sojuszem politycznym. Z tego związku urodził się syn, znany w młodości jako Henryk Curtmantle, który ostatecznie przejął tron Anglii i jako Henryk II zapoczątkował długotrwałą dynastię.
Działalność polityczna i militarna
Geoffrey prowadził aktywną politykę wewnętrzną i zewnętrzną: umacniał swoją pozycję wobec lokalnych wasali, zawierał układy małżeńskie i korzystał z przewagi militarnej, by rozszerzać wpływy Anjou. Jego działania miały charakter pragmatyczny — łączył siłę z polityką sojuszy, co pozwoliło mu zabezpieczyć zasoby dla przyszłego rodu. Współczesne źródła i późniejsi kronikarze różnie oceniają jego metody, wskazując zarówno na skuteczność, jak i na twardość rządów.
Przydomek i rodowe imię
Nazwa "Plantagenet" wywodzi się z tradycji łączącej osobliwy przydomek z gałązką żarnowca (łac. planta genista), którą miał nosić przodkowski ród. Od tej motywicznej symboliki późniejsi potomkowie przyjęli nazwę dynastii, która stała się rozpoznawalna w historii Anglii i Francji.
Znaczenie i spuścizna
Choć Geoffrey nigdy nie został królem Anglii, jego małżeństwo z Matyldą oraz umiejętne wykorzystanie stosunków feudalnych stworzyły podstawy dla wstąpienia jego syna na angielski tron i powstania rodu, który odegrał decydującą rolę w późniejszej historii wysp i kontynentu. Jego postać łączona jest z początkiem przemian w układzie władzy między Anglią a księstwami francuskimi oraz z rodzącą się wówczas świadomością dynastyczną.
W skrócie
- Urodzony: 1113; zmarł: 1151.
- Główne tytuły: hrabia Anjou, Touraine, Maine; od około 1144 książę Normandii.
- Żona: Matylda, córka Henryka I z Anglii.
- Potomek: Henryk Curtmantle, przyszły król Anglii i założyciel dynastii Plantagenetów.
Geoffrey V pozostaje postacią ważną dla zrozumienia początków dynastii Plantagenetów, rozwiązywania sporów sukcesyjnych w XII wieku oraz kształtowania długotrwałych więzi między angielską koroną a feudalną Francją.
Wczesna kariera
Geoffrey był starszym synem Fulka V, króla Jerozolimy i jego żony Ermengarde z Maine. Była ona córką Eliasza I z Maine. Geoffrey, urodzony 24 sierpnia 1113 r., nosił imię po swoim pradziadku Geoffreyu II, hrabim Gâtinais. Swój przydomek, Plantagenet, otrzymał od żółtej gałązki kwiatu żarnowca (genêt to francuska nazwa planta genista, czyli krzewu żarnowca), którą nosił w kapeluszu. Król Anglii Henryk I wysłał swoich legatów królewskich do Anjou, aby zaaranżowali małżeństwo Geoffreya z jego córką, Matyldą. Obie strony wyraziły na to zgodę. W dniu 10 czerwca 1128 r. król Henryk I pasował piętnastoletniego Geoffreya na rycerza.
Małżeństwo
W 1128 r. Geoffrey poślubił cesarzową Matyldę, córkę i spadkobierczynię króla Anglii Henryka I i wdowę po Henryku V, Świętym Cesarzu Rzymskim. Małżeństwo to miało przypieczętować pokój między Anglią/Normandią a Anjou. Była o jedenaście lat starsza od Geoffreya i bardzo dumna ze swojego statusu cesarzowej (w przeciwieństwie do zwykłej hrabiny). Ich małżeństwo było burzliwe, z częstymi długimi rozłąkami, ale urodziła mu trzech synów i przeżyła go.
hrabia Anjou
W rok po ślubie ojciec Geoffreya wyjechał do Jerozolimy, aby poślubić dziedziczkę Królestwa Jerozolimskiego. Geoffrey został jedynym hrabią Anjou. Gdy w 1135 r. zmarł król Henryk I, Matylda natychmiast wkroczyła do Normandii, by upomnieć się o swoje dziedzictwo. Dzielnice graniczne podporządkowały się jej, ale Anglia wybrała na króla jej kuzyna Stefana z Blois, a Normandia wkrótce poszła w jej ślady. W następnym roku Geoffrey przekazał Ambrieres, Gorron i Chatilon-sur-Colmont Juhelowi de Mayenne, pod warunkiem, że ten pomoże w uzyskaniu spadku po żonie Geoffreya. W 1139 r. Matylda wylądowała w Anglii ze 140 rycerzami, gdzie była oblegana w zamku Arundel przez króla Stefana. W "anarchii", która nastąpiła, Stephen został pojmany pod Lincoln w lutym 1141 r. i uwięziony w Bristolu. Rada legatów kościoła angielskiego, która odbyła się w Winchesterze w kwietniu 1141 r., ogłosiła obalenie Stefana i ogłosiła Matyldę "Panią Anglików". Stephen został następnie zwolniony z więzienia i koronował się ponownie w rocznicę swej pierwszej koronacji.
W latach 1142 i 1143 Geoffrey zabezpieczył całą Normandię na zachód i południe od Sekwany, a 14 stycznia 1144 r. przekroczył Sekwanę i wkroczył do Rouen. Latem 1144 r. przyjął tytuł księcia Normandii. W 1144 r. założył przeorat augustowski w Chateau-l'Ermitage w Anjou. Geoffrey władał księstwem do 1149 r., kiedy to wspólnie z Matyldą przekazał je swojemu synowi Henrykowi, a cesja ta została formalnie ratyfikowana przez króla Francji Ludwika VII w następnym roku.
Geoffrey stłumił także trzy bunty baronów w Anjou, w latach 1129, 1135 i 1145-1151. Często był skłócony ze swoim młodszym bratem, Eliasem, którego więził do 1151 roku. Groźba rebelii spowolniła jego postępy w Normandii i jest jednym z powodów, dla których nie mógł interweniować w Anglii. W 1153 r. traktat z Wallingford pozwolił Stephenowi pozostać dożywotnim królem Anglii, a Henrykowi, synowi Geoffreya i Matyldy, zostać jego następcą.
Śmierć
Geoffrey zmarł nagle 7 września 1151 roku. Według Jana z Marmoutier, Geoffrey wracał z rady królewskiej, kiedy dopadła go gorączka. Przybył do Château-du-Loir, zwalił się na kanapę, zapisał dary i organizacje charytatywne, po czym zmarł. Został pochowany w katedrze św. Juliana w Le Mans we Francji.
Dzieci
Dzieci Geoffrey'a i Matildy to:
- Henryk II Angielski (1133-1189)
- Geoffrey, hrabia Nantes (1 czerwca 1134 Rouen - 26 lipca 1158 Nantes) zmarł bez ślubu i został pochowany w Nantes
- Wilhelm X, hrabia Poitou (1136-1164) zmarł bezżenny
Geoffrey miał także nieślubne dzieci z nieznaną kochanką (lub kochankami): Hamelina; Emme, która poślubiła Dafydda Ab Owaina Gwynedda, księcia północnej Walii; oraz Marię, która została zakonnicą i opatką Shaftesbury i która może być poetką Marie de France. Adelajda z Angers jest czasem uważana za matkę Hamelina.
Autor
AlegsaOnline.com Geoffrey V, zwany Przystojnym i Plantagenet — hrabia Anjou i książę Normandii Leandro Alegsa
URL: https://pl.alegsaonline.com/art/138799