Lata 1660–1669: wydarzenia, narodziny, zgony i światowi przywódcy

Wydarzenia (1660–1669)

• 1660 — Restauracja monarchii w Anglii: po upadku Rzeczypospolitej Cromwella powrócił na tron Karol II Stuart. Rok 1660 oznacza koniec okresu Protektoratu i przywrócenie monarchii.
• 1660 — Pokój oliwski (Treaty of Oliva): zakończył konflikt północny między Szwecją a Polską i Brandenburgią, stabilizując granice w regionie Bałtyku.
• 1660–1667 — Konflikty kolonialne i europejskie: w drugiej połowie dekady trwały walki morskie między Anglią a Holandią (druga wojna angielsko-holenderska 1665–1667), wynikające z rywalizacji handlowej i kolonialnej.
• 1663–1664 — Prowincja Karolina: w 1663 król Anglii nadał Karolinę grupie lordów (Charter of Carolina), co przyczyniło się do rozwoju kolonizacji Ameryki Północnej.
• 1664 — Przejęcie Nowego Amsterdamu: Anglia zdobyła kolonie holenderskie w Ameryce Północnej, w tym Nowy Amsterdam, przemianowany później na New York.
• 1665–1666 — Wielka plaga Londyńska i epidemie: Londyn i inne miasta europejskie doświadczyły poważnych epidemii dżumy, które spowodowały znaczne straty ludzkie i zakłócenia życia społecznego.
• 1665 — Wojna morska i Bitwa u Lowestoft: ważne starcie w drugiej wojnie angielsko-holenderskiej; obie strony odczuły konsekwencje długotrwałego konfliktu morskiego.
• 1665 — 1667 — Rozwój nauki: Royal Society w Anglii (założona 1660, otrzymała królewski przywilej w 1662) była ośrodkiem nowych badań. W 1665 ukazała się Micrographia Roberta Hooke’a z ilustracjami mikroskopowymi, co miało duży wpływ na rozwój nauk przyrodniczych.
• 1666 — Wielki Pożar Londynu: w dniach 2–6 września 1666 ogień strawił znaczną część średniowiecznego Londynu, niszcząc tysiące budynków, ale przyczyniając się do późniejszej przebudowy miasta.
• 1666 — Bitwa Czterech Dni (Four Days' Battle): jedno z największych morskich starć drugiej wojny angielsko‑holenderskiej, toczące się w czerwcu 1666.
• 1667 — Traktat z Andruszowa: zakończył długotrwałą wojnę rosyjsko‑polską (1654–1667), dzieląc wpływy w regionie Ukrainy między Rzeczpospolitą a Rosję (Carstwo Rosyjskie otrzymało m.in. Lewobrzeżną Ukrainę i Kijów na 13 lat).
• 1667 — Traktat z Brédy (Treaty of Breda): zakończył drugą wojnę angielsko‑holenderską; postanowienia kształtowały układ kolonialny w Amerykach i Azji.
• 1667–1668 — Wojna dewolucyjna i Pokój w Akwizgranie (Aix‑la‑Chapelle) 1668: konflikt Francji z Hiszpanią o Niderlandy hiszpańskie i terytoria; zakończył się porozumieniem, a jego konsekwencją była polityczna aktywność sojuszy przeciw Francji.
• 1668 — Trójprzymierze (Triple Alliance): Anglia, Szwecja i Republika Zjednoczonych Prowincji zawarły sojusz, by ograniczyć ekspansję Francji Ludwika XIV po wojnie dewolucyjnej.
• 1665–1666 — Rokosz Lubomirskiego i bitwa pod Mątwami (Polska): bunt magnata Jerzego Sebastiana Lubomirskiego przeciw królowi Janowi II Kazimierz zakończył się bitwą pod Mątwami w 1666 i doprowadził do osłabienia władzy królewskiej.
• 1668 — Abdykacja Jana II Kazimierza: król Rzeczypospolitej Obojga Narodów abdykował w 1668 roku, co zapoczątkowało okres niestabilnych elekcji; w 1669 wybrano Michała Korybuta Wiśniowieckiego.

Narodziny (wybrane postacie, 1660–1669)

Poniżej wymieniono kilka znaczących postaci urodzonych w latach 1660–1669. Lista nie jest wyczerpująca, ale obejmuje osoby, które miały wpływ na kulturę, naukę i politykę późniejszych dziesięcioleci.

• 1660 — Alessandro Scarlatti (2 maja 1660) — włoski kompozytor okresu baroku, jeden z ważniejszych przedstawicieli Neapolu w muzyce operowej i sakralnej.
• 1661–1669 — inne urodzenia: dekada ta objęła narodziny wielu przyszłych szlachciców, duchownych, urzędników i artystów w różnych krajach Europy; ze względu na rozproszone źródła i dużą liczbę lokalnych osobistości, pełne katalogi narodzin są obszernymi rejestrami historycznymi.

Zgony (wybrane postacie, 1660–1669)

• 1660 — Diego Velázquez (zmarł 6 sierpnia 1660) — wybitny hiszpański malarz barokowy, nadworny artysta króla Filipa IV, autor znanych obrazów takich jak Las Meninas.
• 1661 — Jules Mazarin (zmarł 9 marca 1661) — wpływowy francuski kardynał i pierwszy minister Ludwika XIV w okresie regencji, architekt polityki francuskiej w połowie XVII wieku.
• 1662 — Blaise Pascal (zmarł 19 sierpnia 1662) — francuski matematyk, filozof i fizyk, autor badań w geometrii i teorii prawdopodobieństwa oraz dzieł religijnych.
• 1669 — Rembrandt van Rijn (zmarł 4 października 1669) — jeden z najwybitniejszych holenderskich mistrzów malarstwa, znakomity w portrecie i scenach biblijnych.
• Inne zgony: dekada ta przyniosła także śmierć wielu lokalnych przywódców politycznych, duchownych i artystów; epidemie oraz wojny przyczyniły się do zwiększonej śmiertelności w miastach europejskich.

Światowi przywódcy (stan na lata 1660–1669)

Poniżej znajduje się lista głównych władców i przywódców, którzy odgrywali istotne role na scenie międzynarodowej w latach 1660–1669.

• Anglia: Karol II Stuart — król od Restauracji 1660; odzyskał tron po okresie republikańskim.
• Francja: Ludwik XIV — król; w tej dekadzie kontynuował politykę centralizacji władzy i ekspansji terytorialnej (wojna dewolucyjna 1667–1668).
• Hiszpania: Filip IV (do 1665), następnie Karol II (od 1665) — okres rządów Karola II rozpoczął się w czasie jego nieletności, z regencją królowej Marianny Austriaczki.
• Imperium Osmańskie: sułtan Mehmed IV — panujący od 1648; Imperium nadal było ważnym graczem w Europie i na Bliskim Wschodzie.
• Rzeczpospolita Obojga Narodów: Jan II Kazimierz (do 1668) — jego abdykacja w 1668 otworzyła drogę do kolejnych elekcji i zmiany władzy; w 1669 wybrano Michała Korybuta Wiśniowieckiego.
• Święte Cesarstwo Rzymskie (Habsburgowie): Leopold I — cesarz od 1658; prowadził politykę obrony Tronu i przeciwdziałania wpływom francuskim.
• Holandia (Republika Zjednoczonych Prowincji): de facto rządzili urzędnicy i rady; Johan de Witt jako wielki pensionariusz miał znaczący wpływ na politykę Republiki w tej dekadzie.
• Szwecja: Charles XI — został królem w 1660 (jako nieletni); okres regencji trwał przez część jego wczesnych rządów.
• Danmark–Norwegia: Fryderyk III — król w latach 1648–1670, wprowadził w Danii absolutyzm w latach 1660–1661.
• Rosja (Carstwo Moskiewskie): Aleksy I — car od 1645 do 1676; prowadził ekspansję terytorialną i politykę wewnętrzną wzmacniającą centralną władzę.
• Portugalia: Afonso VI — król (okres panowania obejmuje lata 1656–1683), choć rządom towarzyszyły napięcia i polityczne rywalizacje.

Ta dekada była okresem odbudowy i przegrupowań po wielkich konfliktach pierwszej połowy XVII wieku. Wydarzenia polityczne, wojny morskie, epidemie oraz rozwój nauki i kultury nadały jej charakter zarówno konfrontacji, jak i odnowy społecznej i gospodarczej. W wielu krajach zmiany te miały długofalowe konsekwencje dla układu sił w Europie i poza nią.