Thales Miletus, około 624 p.n.e. – 546 p.n.e., był greckim filozofem pre-sokratycznym. Pochodził z Miletusa w Azji Mniejszej. Wielu autorów, zwłaszcza Arystoteles, uważa go za pierwszego filozofa w tradycji greckiej; w tradycji polskiej zwykle występuje jako Tales z Miletu (gr. Θαλῆς ὁ Μιλήσιος).

Filozofia

Według Bertranda Russella, "zachodnia filozofia zaczyna się od Thalesa". Thales próbował tłumaczyć zjawiska przyrody bez odwołań do mitologii, szukając prostych, naturalnych przyczyn i jednorodnej zasady świata. W tradycji przypisuje mu się tezę, że zasadą (archê) wszystkiego jest woda – miało to status pierwszego racjonalnego, materialnego wyjaśnienia rzeczywistości.

Prawie wszyscy inni filozofowie pre-sokratyczni podążali za nim, próbując wyjaśnić ostateczną substancję, przemiany i powstawanie świata w sposób niezależny od opowieści mitologicznych. Wprowadzenie takich racjonalnych wyjaśnień oraz formułowanie hipotez o charakterze ogólnym uczyniło z Talesa postać przejściową między mitem a naukowym podejściem do przyrody. Z tego powodu bywa nazywany "ojcem nauki" — chociaż dyskusyjne jest, czy większe zasługi na tym polu nie mają inni myśliciele, np. Democritus.

Matematyka i geometria

Thales jest również postacią przełomową w rozwoju matematyki w Grecji. Wykorzystywał geometrię do praktycznych zastosowań: tradycja przypisuje mu metodę obliczania wysokości piramid i wyznaczania odległości statków od brzegu przy użyciu podobieństwa trójkątów oraz pomiarów kątów i cieni. Przypisuje mu się też kilka prostych wyników geometrycznych — w literaturze występuje m.in. tzw. twierdzenie Talesa, kojarzone z własnościami kątów opartych na średnicy okręgu oraz z zależnościami wynikającymi z podobieństwa trójkątów.

Historycy matematyki traktują Talesa jako pierwszą znaną osobę, której przypisano dokonanie odkrycia matematycznego i stosowanie dowodu geometrycznego w sposób systematyczny.

Astronomia, elektryczność i praktyczne zainteresowania

Tales interesował się także astronomią i obserwacjami nieba. Tradycja (m.in. u Herodota) przypisuje mu przewidzenie zaćmienia Słońca w 585 p.n.e., aczkolwiek historyczne źródła i dokładność takich przypisań bywają dyskusyjne. Wykazywano też jego zainteresowanie zjawiskami przyrodniczymi i praktycznymi skutkami obserwacji nieba dla żeglarstwa i kalendarza.

Do historii przeszło jego zainteresowanie zjawiskami elektrycznymi w najprostszej formie: zauważył, że pocierane bursztyny (gr. elektron) przyciągają lekkie przedmioty — stąd później pochodzi greckie słowo dla zjawiska i nazwa jednostki ładunku elektrycznego. Można więc powiedzieć, że był jedną z pierwszych znanych osób, które zanotowały obserwacje związane z elektrycznością.

Działalność praktyczna i anegdoty

W źródłach greckich zachowało się kilka anegdot o Talesie ilustrujących jego charakter i sposób myślenia. Herodot opowiada, że Tales, zapatrzony w niebo, wpadł do studni — anegdota ta często używana jest jako lustrzane odbicie sytuacji, w której myśliciel zajmuje się sprawami wysokiego rzędu i ignoruje codzienność. Inna opowieść (u Diogenesa Laertiosa) przedstawia go jako człowieka praktycznego: rzekomo przewidział obfite zbiory oliwek i wynajął wtedy wszystkie prasy oliwne w okolicy, pokazując, że wiedza może mieć wymierne zastosowanie gospodarcze.

Dziedzictwo

Tales z Miletu pozostawił po sobie przede wszystkim ideę, że świat można opisywać i tłumaczyć za pomocą rozumowych zasad, obserwacji i dowodu — a nie wyłącznie przez mity. Jego działalność zainicjowała rozwój filozofii przyrody, geometrii i obserwacji astronomicznych w kulturze greckiej, a poprzez nich — w tradycji zachodniej nauki i filozofii.