Afrykanizowane pszczoły miodne — definicja, zachowanie i zagrożenia

Poznaj afrykanizowane pszczoły miodne — ich agresywne zachowanie, zagrożenia dla ludzi i uli oraz jak bezpiecznie postępować przy wystąpieniach tych pszczół.

Afrykanizowane pszczoły miodne powstały w wyniku skrzyżowania się pszczoły europejskiej (Apis mellifera) z podgatunkiem afrykańskim; określa się je potocznie jako hybrydę. W porównaniu z typowymi pszczołami miodnymi są zwykle bardziej reaktywne i obronne, dlatego w mediach pojawiło się określenie „pszczoły zabójcy” — nazwa ta jest jednak przesadna i myląca.

Definicja i pochodzenie

Termin „afrykanizowane pszczoły miodne” (ang. Africanized honey bees, AHB) odnosi się do linii hodowlanych powstałych po introdukcji pszczoły afrykańskiej do Ameryki Południowej w połowie XX wieku i jej krzyżowaniu z miejscowymi populacjami. Od tamtej pory te populacje rozprzestrzeniły się na dużych obszarach Ameryki Południowej, Środkowej i Północnej. Genetycznie są bliskie pszczołom miodnym, ale odziedziczyły cechy behawioralne charakterystyczne dla pszczoły afrykańskiej.

Zachowanie

• Wyższa defensywność: afrykanizowane pszczoły mają większą skłonność do mobilizacji strażniczek i szybszego reagowania na zagrożenie. Gdy ul zostanie zagrożony, zamiast pojedynczych ataków może nastąpić masowa odpowiedź — wiele osobników żądli ten sam cel.
• Pogłębiona pogoń: pszczoły te często ścigają intruza na znacznie większe odległości niż typowe pszczoły miodne i utrzymują agresję przez dłuższy czas.
• Większa gotowość do rojenia i abscondingu: częściej niż typowe populacje tworzą rojowe plany lub całkowicie opuszczają ul, co wpływa na stabilność pasiek.
• Podobieństwo jadu: biologicznie ich jad zasadniczo nie różni się od jadu europejskich pszczół miodnych — zwiększone zagrożenie wynika głównie z liczby żądeł, a nie z wyższej toksyczności jadu.

Zagrożenia dla ludzi i zwierząt

Najważniejsze ryzyko związane z afrykanizowanymi pszczołami to możliwość masowego ataku, który przy dużej liczbie użądleń może być niebezpieczny, a nawet śmiertelny — zwłaszcza dla osób uczulonych na jad pszczeli, małych dzieci i zwierząt domowych. Warto podkreślić, że:

• Indywidualne żądło nie jest bardziej niebezpieczne niż żądło zwykłej pszczoły miodnej.
• Większość kontaktów kończy się bez poważnych konsekwencji, zwłaszcza gdy pszczoły nie są prowokowane.
• Nazywanie ich „pszczołami zabójcami” wyolbrzymia naturę zagrożenia i utrudnia racjonalne zarządzanie ryzykiem.

Zapobieganie i postępowanie przy ataku

• Profilaktyka przy pasiekach: odpowiednie umiejscowienie uli, regularna wymiana matek na łagodne linie hodowlane, stosowanie osłon i odpowiedniego sprzętu ochronnego zmniejszają ryzyko problemów.
• Postępowanie w razie ataku: nie panikować, nie machać rękami; jeśli pszczoły atakują, szybko udać się do zamkniętego pomieszczenia lub samochodu, przykryć twarz i oczy. Uciekając, iść w sposób prosty (bez wspinania się na drzewa — pszczoły potrafią wspiąć się wyżej).
• Po użądleniu: jak najszybciej usunąć żądła (przesuwając je np. paznokciem — nie wyciskać), schłodzić miejsce, przy brach objawów alergii lub dużej liczby użądleń niezwłocznie zgłosić się po pomoc medyczną.

Zarządzanie i kontroli populacji

W praktyce pszczelarze radzą sobie z afrykanizowanymi liniami poprzez:

• wymianę matek na linie bardziej łagodne i selekcję pod kątem spokojnego charakteru,
• częstsze inspekcje uli, aby zapobiegać niekontrolowanemu rojeniu,
• współpracę z profesjonalnymi likwidatorami gniazd w sytuacjach, gdy kolonia osiedli się w miejscach publicznych.

Rola ekologiczna i obalanie mitów

Afrykanizowane pszczoły, mimo swojej reputacji, wciąż pełnią istotną rolę jako zapylacze. Nie należy ich traktować jedynie jako zagrożenie — są częścią ekosystemu i mają wpływ na rolnictwo. Warto sprostować kilka mitów:

• Mit: ich jad jest znacznie silniejszy — fakt: jad jest podobny; problemem jest liczba żądeł.
• Mit: atakują bez powodu — fakt: zazwyczaj reagują na prowokację lub zagrożenie ula.
• Mit: trzeba je likwidować na wszelki wypadek — fakt: usuwanie lub kontrola kolonii powinna być przeprowadzana rozważnie i przez specjalistów, zwłaszcza w obszarach zamieszkałych.

Podsumowując: afrykanizowane pszczoły miodne są bardziej defensywne niż niektóre europejskie linie, lecz nie są „maszynami do zabijania”. Zrozumienie ich zachowań, odpowiednie zarządzanie pasiekami i przestrzeganie zasad bezpieczeństwa znacząco zmniejszają ryzyko konfliktów między ludźmi a tymi pszczołami.

Historia

W 1956 roku naukowcy przywieźli afrykańskie i europejskie pszczoły do Brazylii, w Ameryce Południowej, aby sprawdzić, czy uda im się je połączyć. Chcieli w ten sposób stworzyć pszczołę, która będzie produkować więcej miodu w gorętszym miejscu. Naukowcy nazwali te nowe pszczoły "afrykanizowanymi pszczołami miodnymi". Pszczoły te jednak bardzo różniły się od zwykłych pszczół. Nagle opuszczały kolonię i budowały ul gdzie indziej. Naukowcy odkryli, że królowa decydowała się na odejście po kilku miesiącach, zazwyczaj zabierając ze sobą połowę kolonii. Potrafiły nawet przejąć europejskie ule zabijając europejską królową i czyniąc swoją własną królową "królową".

 

Pszczoła po lewej stronie to pszczoła afrykańska, a pszczoła po prawej to pszczoła europejska.

Pytania i odpowiedzi

P: Co to są afrykańskie pszczoły?

P: Dlaczego afrykańskie pszczoły są nazywane "pszczołami zabójcami"?

P: W jaki sposób afrykańskie pszczoły są bardziej niebezpieczne od zwykłych pszczół?

P: Co się dzieje, gdy jedna z afrykańskich pszczół jest zaskoczona lub przestraszona?

P: Dlaczego afrykańskie pszczoły są bardziej niebezpieczne, mimo że ich żądło jest takie samo jak zwykłej pszczoły?

P: Czym różnią się afrykańskie pszczoły od zwykłych pszczół?

P: Co jest wyjątkowego w pszczołach afrykańskich?

Szukaj według litery