Murray Newton Rothbard (2 marca 1926 - 7 stycznia 1995) był amerykańskim ekonomistą i pisarzem. Przyczynił się do popularyzacji austriackiej szkoły ekonomii w Stanach Zjednoczonych.

Rothbard przyczynił się do powstania współczesnego libertarianizmu, politycznego przekonania o konieczności ograniczenia rządów i zwiększenia wolności osobistej. Stworzył formę wolnorynkowego anarchizmu, którą nazwał "anarchokapitalizmem". Rothbard wierzył, że społeczeństwo powinno organizować się samo i nie lubił centralnego planowania.

Rothbard napisał ponad dwadzieścia książek i był ważną, centralną postacią amerykańskiego ruchu libertariańskiego.

Główne idee i podejście

Rothbard łączył klasyczną myśl austriacką z filozofią praw naturalnych. Najważniejsze elementy jego poglądów to:

  • Anarchokapitalizm: postulat likwidacji państwa i zastąpienia jego funkcji przez prywatne instytucje rynkowe (sądy prywatne, prywatne służby obrony), oparty na zasadzie dobrowolnej wymiany i ochrony własności.
  • Prawa naturalne i etyka wolności: Rothbard argumentował, że prawa własności i nietykalności jednostki mają charakter naturalny i są podstawą legitymizacji stosunków społecznych.
  • Prajseologia i metodologia: podzielał austriackie podejście do metodologii ekonomii, kładąc nacisk na racjonalną dedukcję (praxeologię) jako sposób analizy działań ludzkich.
  • Sprzeciw wobec interwencjonizmu państwowego: krytykował politykę fiskalną, monetarną i interwencje gospodarcze, które, jego zdaniem, prowadzą do zniekształceń rynkowych i utraty wolności.
  • Polityka zagraniczna: opowiadał się za nieinterwencjonizmem i sceptycyzmem wobec imperialnych interwencji państwowych.

Wybrane dzieła

Do najważniejszych prac Rothbarda należą m.in.:

  • Man, Economy, and State (1962) – obszerne opracowanie teorii ekonomii w duchu szkoły austriackiej.
  • Power and Market – uzupełnienie do powyższego, analiza skutków interwencji państwowych i monopolu władzy.
  • America's Great Depression (1963) – reinterpretacja przyczyn Wielkiego Kryzysu, z krytyką polityki pieniężnej i bankowej.
  • For a New Liberty (1973) – wprowadzenie do libertariańskiej wizji społeczeństwa bez państwa; popularna synteza jego poglądów politycznych.
  • The Ethics of Liberty (1982) – systematyczne przedstawienie etycznych podstaw wolności i własności prywatnej.

Wpływ, działalność i kontrowersje

Rothbard odegrał kluczową rolę w konsolidacji amerykańskiego ruchu libertariańskiego: popularyzował idee szkoły austriackiej, inspirował kolejne pokolenia ekonomistów i aktywistów oraz współpracował przy tworzeniu ośrodków i publikacji poświęconych wolności gospodarczej. Jego prace, zwłaszcza dotyczące teorii pieniądza, wolnego rynku i praw naturalnych, pozostają istotnym punktem odniesienia w debatach akademickich i publicystycznych.

Rothbard był także postacią kontrowersyjną. W późniejszym okresie życia współpracował z elementami ruchu paleokonserwatywnego, co wywołało krytykę wśród części libertarian. Dyskusje na temat jego poglądów politycznych i strategii działania pokazały, że jego spuścizna jest zarówno inspirująca, jak i przedmiotem sporów.

Dziedzictwo

Dzieła Rothbarda wciąż czytane są przez ekonomistów, filozofów politycznych i aktywistów libertariańskich na całym świecie. Jego koncepcje anarchokapitalizmu, obrona praw własności oraz krytyka państwowej ingerencji pozostają ważnym elementem debaty o roli państwa, granicach wolności indywidualnej i możliwościach organizacji społecznej w oparciu o zasady rynkowe.