Michaił Iwanowicz Czigorin (Gatchina, Rosja, 12 listopada 1850 - Lublin, Polska, 25 stycznia 1908) był czołowym szachistą rosyjskim i jednym z najważniejszych twórców tradycji, która później przekształciła się w „radziecką szkołę szachową”. Jego imię bywa zapisywane także jako Chigorin (ros. Михаил Иванович Чигорин). Przez pewien czas należał do grona czterech najlepszych graczy świata.

Życie i kariera

Czigorin zyskał międzynarodową sławę dzięki licznym występom w turniejach i meczach z czołowymi graczami epoki. Dwukrotnie wyzwał Wilhelma Steinitza na pojedynek o tytuł Mistrza Świata w szachach – oba mecze odbyły się w Hawanie. W 1889 roku Steinitz zwyciężył 10½–6½, a w 1892 roku 12½–10½. W 1893 roku Czigorin zremisował z Siegbertem Tarraschem w Sankt Petersburgu (11–11); wówczas Tarrasch był uznawany za jednego z najsilniejszych zawodników świata.

Chociaż nie zdobył tytułu mistrza świata, jego partie i występy zyskały duże uznanie dzięki odważnemu, kombinacyjnemu stylowi gry. Czigorin potrafił prowadzić waleczną grę z inicjatywą, co dawało mu wiele spektakularnych zwycięstw nad czołowymi rywalami.

Styl gry i wkład w teorię debiutów

Styl: Czigorin cechował się energicznym, tworzącym atak sposobem gry – preferował bezpośrednie, kombinacyjne rozwiązania i aktywną grę figurami. Jego podejście do partii miało duży wpływ na rozwój późniejszej szkoły rosyjskiej i radzieckiej, które kładły nacisk na inicjatywę i głębokie przygotowanie debiutowe.

Wkład teoretyczny: W teorii otwarć Czigorin pozostawił trwały ślad. Najbardziej znane jego warianty to Wariacja Czigorina na Ruy Lopez (1.e4 e5 2.Nf3 Nc6 3.Bb5 a6 4.Ba4 Nf6 5.O-O Be7 6.Re1 b5 7.Bb3 d6 8.c3 O-O 9.h3 Na5) oraz tzw. Obrona Czigorina na Gambit Królowej (1.d4 d5 2.c4 Nc6). Obie idee były oryginalne i dały początek dalszym analizom – warianty jego imienia są stosowane i badane również współcześnie.

Działalność organizacyjna i publicystyczna

Czigorin był również aktywny poza szachownicą: wygłaszał wykłady, pisał artykuły do czasopism oraz felietony szachowe. Wspierał finansowo i redakcyjnie kilka periodyków, często dopłacając, by utrzymać je przy życiu w warunkach słabego czytelnictwa. Był inicjatorem życia klubowego w Petersburgu – założył tam klub szachowy i przez wiele lat działał na rzecz powołania krajowego stowarzyszenia szachowego, które powstało dopiero po jego śmierci.

Dziedzictwo i śmierć

Czigorin zmarł przedwcześnie z powodu cukrzycy – w czasach jego życia nie istniało jeszcze skuteczne leczenie tej choroby (insulina została odkryta dopiero w 1921 roku). Mimo że nie osiągnął tytułu mistrza świata, jego wpływ na rozwój rosyjskiego i później radzieckiego szkolenia szachowego jest nie do przecenienia. Jego imieniem nazwano warianty debiutowe, a pamięć o nim była pielęgnowana przez kolejne pokolenia – inspirując trenerów i zawodników, którzy w XX wieku doprowadzili do światowej dominacji szkół wywodzących się z rosyjskiej tradycji szachowej.

Uwagi językowe: W piśmiennictwie polskim spotyka się różne transliteracje nazwiska: Czigorin, Chigorin – wszystkie odnoszą się do tej samej postaci historycznej.