Ernst Ingmar Bergman (IPA: ɪŋmar 'bærjman] w języku szwedzkim, ale zazwyczaj IPA: [ˈbɝgmən] w języku angielskim) (14 lipca 1918 - 30 lipca 2007) był szwedzkim reżyserem teatralnym i filmowym. Ingmar Bergman odnalazł ponurość i rozpacz oraz komedię i nadzieję w swoich niezatartych poszukiwaniach ludzkiej kondycji. Uważany jest za jednego z wielkich mistrzów współczesnego kina.

Życie i kariera

Urodził się w Uppsali w rodzinie o silnie religijnych tradycjach — jego ojciec był pastoratem. Młodość i wychowanie w atmosferze religijnej i intelektualnej silnie wpłynęły na tematy, które później podejmował w filmach: wątki wiary, wątpliwości, winy i wybaczenia. Po studiach w szkole filmowej w Sztokholmie rozpoczął karierę najpierw jako krytyk filmowy i dramatopisarz, a następnie reżyser teatralny i filmowy. Pracował w teatrze królewskim (Dramaten) oraz dla szwedzkiej telewizji, równocześnie tworząc filmy, które zdobyły międzynarodowe uznanie.

Tematyka i styl

Bergman znany jest z introspekcyjnego, często ascetycznego stylu, w którym dominują intensywne portrety psychologiczne postaci. Cechy jego twórczości to:

  • głębokie zainteresowanie kondycją ludzką — relacjami międzyludzkimi, miłością, seksualnością, samotnością i śmiercią;
  • kompozycje oparte na bliskich planach, surowym oświetleniu i skupieniu na aktorach;
  • częste motywy wiary i zwątpienia oraz pytania o sens istnienia;
  • współpraca z wybitnym operatorem Svenem Nykvistem, której efektem były ikoniczne zdjęcia, zwłaszcza w filmach czarno-białych;
  • powracający zespół aktorski, w którym wyróżniali się m.in. Max von Sydow i Liv Ullmann, a także Bibi Andersson i Erland Josephson.

Najważniejsze filmy

W filmografii Bergmana znajdują się pozycje uznawane za kamienie milowe kina światowego. Do najważniejszych należą:

  • Smak brzoskwiń (1975) — późniejszy etap, refleksja nad życiem;
  • Fanny i Alexander (1982) — rozbudowana, półautobiograficzna opowieść o rodzinie, która przyniosła mu międzynarodowe nagrody;
  • Persona (1966) — eksperymentalny dramat psychologiczny, często analizowany w kontekście tożsamości i relacji między kobietami;
  • Siódma pieczęć (1957) — alegoryczna historia rycerza powracającego z krucjaty, z legendarną sceną szachów ze Śmiercią;
  • Przez zasłonę (Through a Glass Darkly) i Dziewczyna z prowincji (Cries and Whispers) — filmy podejmujące tematykę psychiki i cierpienia;
  • Wiosna dziewicza (The Virgin Spring) — dramat religijny, który przyniósł mu uznanie międzynarodowe.

Teatr, telewizja i pisarstwo

Oprócz pracy filmowej Bergman przez wiele lat był aktywnym reżyserem teatralnym — prowadził spektakle dramatyczne i operowe, często wystawiane w Sztokholmie i na scenach europejskich. Dla telewizji stworzył równie ważne realizacje i adaptacje dramatów, co pozwoliło mu eksperymentować z formą i narracją. Był także autorem licznych wspomnień i esejów, m.in. słynnej autobiografii "Laterna Magica" oraz zapisków z życia twórczego, które stały się cennym źródłem dla badaczy kina.

Nagrody i uznanie

Bergman był wielokrotnie nagradzany na festiwalach filmowych i przez instytucje filmowe na całym świecie. Otrzymał międzynarodowe wyróżnienia, w tym nagrody Akademii (Oscary) za wybrane filmy, liczne nagrody na festiwalach w Cannes i Wenecji oraz tytuły honorowe przyznawane za całokształt twórczości. Jego filmy są nieustannie przedmiotem retrospektyw w kinach i na uniwersytetach filmowych.

Wpływ

Wielu filmowców z całego świata, w tym Amerykanie Woody Allen i Robert Altman, rosyjski reżyser Andriej Tarkowski i tajwański reżyser Ang Lee, wymieniali twórczość Bergmana jako główny wpływ na ich pracę.

Życie prywatne i późne lata

Bergman był postacią złożoną również w sferze prywatnej — miał kilku partnerów i żon, a jego życie rodzinne bywało burzliwe. W późniejszych latach osiedlił się na wyspie Fårö, której surowy krajobraz stał się tłem i inspiracją dla wielu filmów. Zmarł 30 lipca 2007 roku na wyspie Fårö. Po śmierci jego dorobek był szeroko komentowany i analizowany, a miejsce, które wybrał na życie, przekształciło się w ważne centrum pamięci i badań nad jego twórczością.

Dziedzictwo

Ingmar Bergman pozostawił po sobie bogaty dorobek artystyczny, który nadal wpływa na kino i teatr. Jego filmy uczą pracy z aktorem, ekonomii środków wyrazu i odwagi w stawianiu fundamentalnych pytań o ludzkie życie. Instytucje kulturalne, festiwale i uczelnie filmowe na całym świecie kontynuują badania i popularyzację jego twórczości, a nowe pokolenia twórców wciąż odkrywają inspiracje w jego dziełach.