Robert Bernard Altman (20 lutego 1925 - 20 listopada 2006) był amerykańskim reżyserem filmowym. Urodził się w Kansas City w stanie Missouri, a zmarł na białaczkę w Los Angeles w Kalifornii. W 2006 roku Akademia Filmowa uhonorowała jego dorobek nagrodą honorową Akademii.

Jego filmy "MASH" (1970), "McCabe i pani Miller" (1971) oraz "Nashville" (1975) zostały wybrane do zachowania w United States National FilmRegistry.

Krótka biografia i droga twórcza

Altman rozpoczął karierę w radio i telewizji, następnie pracował przy reklamach i programach telewizyjnych, zanim zadebiutował w kinie. W ciągu ponad pięćdziesięciu lat działalności zrealizował filmy o bardzo różnorodnej tematyce — od czarnego humoru i satyry po melancholijne dramaty i eksperymentalne formy filmowe. Jego twórczość charakteryzuje poszukiwanie nowych środków wyrazu, krytyczne spojrzenie na instytucje społeczne i polityczne oraz zainteresowanie życiem zbiorowym i relacjami międzyludzkimi.

Styl i tematyka

  • Ensemble i wielowątkowość: Altman często pracował z dużymi, zróżnicowanymi obsadami; interesowały go relacje między postaciami i skomplikowane, równorzędne wątki fabularne.
  • Naturalizm dźwięku i dialogu: reżyser był znany z używania nakładających się rozmów, improwizacji aktorskiej oraz swobodnego prowadzenia ścieżki dźwiękowej, co dawało wrażenie autentyczności i „przepełnienia” scen dialogiem.
  • Eksperymenty formalne: stosował długie ujęcia, ruch kamery, subtelne zacieranie granic gatunkowych oraz niekiedy luźne, niemal dokumentalne prowadzenie narracji.
  • Krytyka społeczna i satyra: wiele jego filmów to ostrzejsze lub subtelniejsze analizy amerykańskiego społeczeństwa, przemysłu rozrywkowego, wojny czy władzy.

Najważniejsze filmy (wybrane)

  • The Delinquents (1957) — jeden z wczesnych filmów fabularnych
  • MASH (1970) — przełomowy czarny komediodramat o wojnie, dzięki któremu Altman stał się szeroko rozpoznawalny
  • Brewster McCloud (1970)
  • McCabe i pani Miller (1971) — odmienna, liryczna wariacja na temat westernu
  • Thieves Like Us (1974)
  • Nashville (1975) — rozbudowany fresk społeczny i muzyczny, jeden z najbardziej cenionych filmów Altmana
  • 3 Women (1977)
  • Popeye (1980)
  • Streamers (1983)
  • The Player (1992) — satyra na przemysł filmowy
  • Short Cuts (1993) — mozaika opowieści inspirowanych prozą Raymonda Carvera
  • Kansas City (1996)
  • Gosford Park (2001) — krytycznie i komercyjnie doceniony, nominowany do nagród Akademii

Nagrody i znaczenie

Altman otrzymał wiele wyróżnień na przestrzeni swojej kariery — zarówno nagrody festiwalowe, jak i uznanie krytyki. W 2006 roku Akademia Filmowa przyznała mu nagrodę honorową za całokształt twórczości. Jego innowacyjne metody pracy oraz wpływ na język filmowy uczyniły go jednym z najbardziej wpływowych reżyserów amerykańskich XX wieku. Altman w znaczący sposób wpłynął na kino niezależne, a także na młodsze pokolenia filmowców, które cenią sobie ryzyko formalne i narracyjne, które stosował.

Dziedzictwo

Filmy Altmana, w tym MASH, McCabe i pani Miller oraz Nashville, zostały uznane za wartościowe historycznie i kulturowo, stąd ich wpisanie do United States National Film Registry. Jego prace nadal są analizowane na kursach filmowych i używane jako przykłady twórczego podejścia do montażu, pracy z aktorem i budowy wielowątkowej narracji. Altman pozostaje postacią inspirującą zarówno ze względu na odwagę artystyczną, jak i umiejętność utrzymania indywidualnego głosu w przemyśle filmowym.

Choć w trakcie kariery doświadczał okresów większego i mniejszego zainteresowania publiczności, jego wkład w kinematografię jest niepodważalny — pozostawił bogaty i różnorodny dorobek, który nadal fascynuje widzów i badaczy kina.