Golda Meir – premier Izraela (1969–1974): życie i dziedzictwo

Młodość i emigracja

Golda Mabovitch urodziła się na terenie Imperium Rosyjskiego (w rejonie Kijowa). W 1906 roku jej rodzina wyemigrowała do Stanów Zjednoczonych i osiedliła się w Milwaukee (Wisconsin). Już w młodości angażowała się w ruch syjonistyczny i w organizacje robotnicze; w USA związała się z ruchem Poalej Syjon. W 1917 roku wyszła za mąż za Morrisza Myersona (Myerson), z którym miała dwoje dzieci. W 1921 roku para wraz z częścią rodziny wyemigrowała do Palestyny, gdzie Golda aktywnie uczestniczyła w zakładaniu osad i organizacji pracowniczych.

Wzrost kariery politycznej

W Palestynie Golda Meir szybko zdobyła pozycję w strukturach robotniczych: pracowała w Histadrut (związku zawodowym i organizacji społeczno-gospodarczej), zajmowała się sprawami edukacji i opieki społecznej. W 1948 roku, po ogłoszeniu niepodległości Izraela, była jednym z sygnatariuszy Aktu Niepodległości.

W latach 1949–1956 pełniła funkcję ministra pracy — w tym okresie nadzorowała programy osiedleńcze, politykę zatrudnienia oraz rozbudowę systemu opieki społecznej. W 1956 roku objęła urząd ministra spraw zagranicznych, z funkcją związaną z reprezentowaniem młodego państwa na arenie międzynarodowej.

Premierostwo (1969–1974)

Golda Meir została premierem Izraela 17 marca 1969 r., po śmierci poprzedniego premiera Lea Eshkola. W czasie jej rządów miała miejsce seria wydarzeń, które znacząco wpłynęły na losy kraju i na ocenę jej przywództwa.

• Masakra podczas Letnich Igrzysk Olimpijskich w 1972 r. — zamach i zamordowanie jedenastu izraelskich sportowców w Monachium wstrząsnęły Izraelem i światem. Rząd Meir podjął decyzję o działaniach odwetowych i zwiększeniu wysiłków w zakresie bezpieczeństwa, ale także spotkał się z pytaniami o to, czy władze mogły lepiej przewidzieć zagrożenie.
• Wojna Jom Kippur w 1973 r. — niespodziewany atak koalicji państw arabskich przeciwko Izraelowi podczas święta Jom Kippur doprowadził do poważnego kryzysu militarnego. Początkowa zaskoczenie, błędy wywiadowcze i trudna sytuacja na froncie spowodowały duże straty i krytykę rządu.

W polskim i międzynarodowym dyskursie mówiono o Meir, że jest "Żelazną Damą" (kobietą o silnych umysłach) polityki izraelskiej — określenie to pojawiło się lata przed tym, jak nadano podobne miano brytyjskiej premier Margaret Thatcher, powiedziano to nazwisko. Golda była pierwszą i jak dotąd jedyną kobietą na stanowisku premiera Izraela oraz trzecią kobietą pełniącą funkcję szefa rządu na świecie.

Krytyka, komisje i rezygnacja

Po wojnie Jom Kippur powołano śledztwo wojskowe (między innymi Komisję Agranat), które badało przyczyny nieprzygotowania kraju i decyzje podejmowane przed i w trakcie konfliktu. Komisja krytykowała przede wszystkim dowództwo wojskowe; jednak presja polityczna i społeczna na rząd oraz dyskusje o odpowiedzialności politycznej sprawiły, że Golda Meir złożyła rezygnację z funkcji premiera w 1974 roku. Choć część badań i opinii łagodziła bezpośrednie oskarżenia wobec niej, jej stanowisko stało się trudne do utrzymania po kosztownym konflikcie i gwałtownych debatach publicznych. Na stanowisku premiera zastąpił ją wkrótce Yitzhak Rabin.

Ostatnie lata i dziedzictwo

Po odejściu z aktywnej polityki Meir żyła w relatywnym odosobnieniu, napisała wspomnienia i udzielała nielicznych wywiadów. Zmarła 8 grudnia 1978 roku w Jerozolimie, chorując na białaczkę. Jej życie i kariera wzbudzają mieszane oceny: z jednej strony podziw za determinację, osobisty wkład w tworzenie państwa i rolę w polityce międzynarodowej; z drugiej — krytykę za sposób prowadzenia spraw bezpieczeństwa w kluczowych momentach.

Golda Meir pozostawiła po sobie trwały ślad w pamięci zbiorowej Izraela i świata. Jej postać jest przywoływana w dyskusjach o roli kobiet w polityce, przywództwie w sytuacjach kryzysowych oraz w refleksjach nad kosztami konfliktów zbrojnych. Jej życie stało się przedmiotem książek, filmów dokumentalnych oraz licznych analiz historycznych.

Wybrane fakty:

• Urodzona: 3 maja 1898
• Zmarła: 8 grudnia 1978
• Premier Izraela: 17 marca 1969 – 1974
• Pierwsza (i jak dotąd jedyna) kobieta-premier Izraela
• Słynna z roli w budowie systemów społecznych i politycznych młodego państwa oraz z decyzji podjętych w okresach kryzysu (Monachium 1972, Jom Kippur 1973)