Edith Wharton — amerykańska powieściopisarka i projektantka (1862–1937)

Edith Wharton (1862–1937) — amerykańska powieściopisarka i projektantka. Poznaj jej życie, znane powieści, eseje i zaangażowanie w pomoc medyczną podczas I wojny.

Edith Wharton (ur. Edith Newbold Jones; 24 stycznia 1862 – 11 sierpnia 1937) była amerykańską powieściopisarką, autorką opowiadań, eseistką i projektantką wnętrz oraz ogrodów. Urodziła się podczas amerykańskiej wojny secesyjnej w zamożnej nowojorskiej rodzinie i wychowywała się w kręgach wyższej klasy społecznej, co później stało się głównym tematem jej twórczości. W swojej karierze pisała powieści realistyczne, nowele, eseje i reportaże, a także prace poświęcone architekturze wnętrz i ogrodnictwu.

Życie prywatne i działalność projektowa

Wharton wychowała się w Nowym Jorku (Nowym Jorku) i w młodości otrzymała tradycyjne wykształcenie domowe. W dorosłym życiu zajmowała się także projektowaniem — była autorką lub współautorką kilku publikacji dotyczących wystroju wnętrz i architektury, w tym głośnej książki The Decoration of Houses (1897) napisanej wspólnie z Ogdenem Codmanem Jr. Wharton zaprojektowała i nadzorowała też aranżację własnej posiadłości „The Mount” w Lenox (Massachusetts), gdzie organizowała życie towarzyskie i prowadziła aktywną działalność kulturalną.

Dzieła literackie i tematyka

W twórczości Edith Wharton dominowały realistyczne portrety społeczeństwa wyższych sfer, krytyka konwenansów, a także analiza warunków życia i ograniczeń, jakie narzucała ówczesna pozycja kobiety. Do najważniejszych dzieł należą m.in.:

• The House of Mirth (1905)
• Ethan Frome (1911)
• The Custom of the Country (1913)
• The Age of Innocence (1920)

Jej powieści cechuje przenikliwa obserwacja społecznych mechanizmów, subtelna ironia i dbałość o psychologiczną wiarygodność postaci. Pisząc zarówno dłuższe utwory, jak i nowele czy opowiadania, Wharton poruszała tematy związane z uczuciami, ambicją, hipokryzją towarzyską i indywidualnym konfliktem jednostki z obowiązującymi normami.

Działalność podczas I wojny światowej

W czasie I wojny światowej Edith Wharton osiedliła się we Francji i zaangażowała się w pomoc humanitarną: organizowała pomoc dla uchodźców, współpracowała przy zakładaniu punktów opieki i kuchni dla ludności cywilnej oraz rannych. Za swoje działania w czasie wojny została doceniona przez francuskie władze.

Nagrody i dorobek

W 1921 roku Wharton otrzymała Nagrodę Pulitzera za powieść The Age of Innocence — wyróżnienie to ugruntowało jej pozycję jako jednej z najważniejszych amerykańskich powieściopisarek początku XX wieku. Jej twórczość była wielokrotnie tłumaczona i adaptowana (m.in. ekranizacje filmowe), a wpływ jej społeczno-psychologicznych studiów nad życiem arystokracji nowojorskiej jest widoczny w literaturze amerykańskiej aż po czasy współczesne.

Śmierć i dziedzictwo

Wharton zmarła 11 sierpnia 1937 r. w Saint-Brice-sous-Forêt we Francji. Przyczyną śmierci był udar mózgu spowodowany atakiem serca w wieku 75 lat. Jej bogaty dorobek literacki oraz prace dotyczące projektowania wnętrz i ogrodów pozostają przedmiotem badań, tłumaczeń i licznych wydań — zarówno jako dokument epoki, jak i uniwersalne studium natury ludzkiej.

Jej wpływ na społeczeństwo

Wpływ Edith Wharton na społeczeństwo było pomóc ludziom wiedzieć o wojnie i życiu. Wszystkie jej książki opowiadały głównie o tym, co widziała w swoim życiu. Część życiowa mówi o tym, czego nauczyła się w swoim życiu i o niektórych doświadczeniach z życia.

Zdjęcie Edith Wharton 1905, z domeny publicznej

Szukaj według litery